Việt Nam thắng Thái Lan 3-2 nhờ khai thác điểm yếu của hệ thống 4-4-2 kim cương

Ngoại trừ vị trí thủ môn, đội hình xuất phát của Thái Lan tại Mỹ Đình tối 26/8 giữ nguyên so với trận chung kết lượt đi ở Rajamangala - nơi chủ nhà thất bại 0-2. Cách thức vận hành và định hướng chơi cũng không đổi thông qua hệ thống 4-4-2 kim cương, hay đôi khi được điều chỉnh là 4-1-2-1-2. Điểm mạnh của sơ đồ này luôn là việc tạo ra thế quân số áp đảo nơi tuyến giữa, cho phép Thái Lan kiểm soát bóng, tạo lập các tình huống phối hợp vào không gian giữa hai tuyến đối thủ, thông qua các mô hình người thứ ba chạy chỗ.

Trong cấu trúc ấy, như lượt đi, tiền vệ số 6 Sarach Yooyen tiếp tục đóng vai trò mỏ neo. Hai tiền vệ nách là số 5 Seksan Ratree cùng số 21 Chaiyaphon Otton thường trực lùi xuống hỗ trợ làm bóng cũng như dâng lên tham gia tấn công – như những mẫu tiền vệ con thoi. Số 7 Kakana Khamyok đóng vai trò của một hộ công, chơi sau lưng hai mũi công là số 14 Teerasak Poeiphimai và số 9 Yotsakorn Burapha. Trong đó Burapha có khuynh hướng dạt biên phải xuất phát từ hường lên bóng chủ đạo ở cánh phải của Thái Lan trong hiệp một.

Thái Lan vẫn duy trì sự biến hóa trong các pha di chuyển không bóng và hoán đổi vị trí, cho phép họ luôn có một tuyến tấn công đông đảo nhân sự. Nhiều thời điểm là 5 người như trận lượt đi.

Một khác biệt lớn so với trận đấu ở Bangkok là vai trò trạm làm bóng của Yooyen giảm đi đáng kể. Trên sân nhà, cầu thủ 34 tuổi từng chuyền bóng chính xác 89 trên 93 lần. Lần này, con số đó của anh ở Hà Nội chỉ là 55 trên 61. Đây là hệ quả của việc Yooyen nhường lại quyền làm bóng từ tuyến dưới cho hai trung vệ lệch và cho hai tiền vệ nách. Những trung vệ Thái Lan tiếp tục tự tin cầm dẫn bóng tiến công, còn các tiền vệ nách luôn sẵn sàng giật về điều phối.

Thầy trò HLV Kim thì vẫn giữ nguyên cách tiếp cận khi không bóng như lượt đi, tức tìm cách giữ khối đội hình phòng ngự 5-4-1 từ tầm trung đến thấp, nhất là khi đã có lợi thế hai bàn làm vốn. Chủ trương giữ khối cấu trúc này cho phép các trung vệ lệch lẫn tiền vệ nách Thái Lan thoải mái dâng lên hoặc lùi xuống nhận bóng và cầm dẫn, phối hợp trong khâu triển khai.

Trong định hướng giữ khối ấy, tuyến tiền vệ của Việt Nam không có hành động can thiệp, lao vào dập bóng tức thì đối với cầu thủ đối phương có bóng trước mặt, chỉ lựa chọn thời điểm để gây áp lực. Nhiệm vụ là duy trì cự ly với tuyến thủ, hòng bao bọc vùng không gian giữa hai tuyến.

Việc co lại giữa hai tuyến ấy dẫn tới vai trò dâng lên đánh dập của các tuyến thủ, chủ yếu là các trung vệ Việt Nam, nhất là bởi Thái Lan rất thích chuyền bóng tấn công vào không gian giữa hai tuyến.

Sự phó mặc ấy cũng tạo ra một hệ lụy, vốn được cộng hưởng từ lợi thế của sơ đồ 4-4-2 kim cương mà đối thủ áp dụng. Thái Lan có nhiều thời gian với bóng, cho phép họ linh hoạt trong các pha chạy chỗ, lôi kéo và từ đó ban bật.

Bài vở tấn công chủ đạo nhất của thầy trò Anthony Hudson là lôi kéo, tạo thể 2 đánh 1 và từ đó tấn công vào nách hàng thủ Việt Nam. Cầu thủ làm bóng ở tuyến dưới chuyền ra biên phải (cho hậu vệ cánh phải số 12 Waris Choolthong, hoặc tiền đạo số 9 Yotsakorn Burapha – người có xu hướng giật về để dạt biên như đã nêu). Người nhận bóng khi đó sẽ hút theo biên thủ của Việt Nam (chủ yếu là Văn Vĩ và người thay thế sau đó là Tuấn Tài). Lập tức, một tiền vệ nách của Thái Lan sẽ chạy vào khoảng trống giữa hai tuyến, đứng ngay trước mặt trung vệ lệch của Việt Nam, nhằm neo lấy đối thủ. Khi trung vệ lệch bị neo giữ và biên thủ bị lôi kéo, khoảng trống ở nách mở ra, đến lượt tiền vệ công của Thái Lan sẽ tìm cách di chuyển vào để lẻn ra sau.

Để hiện thực hóa cách khai thác đó, Thái Lan dùng các pha chuyền bóng phối hợp người thứ ba chạy chỗ. Bóng ở biên trả về một cầu ở tuyến dưới lần nữa, sau đó là đường chuyền chọc khe xuyên nách được tạo ra cho người chạy chỗ sau hàng thủ Việt Nam. Hoặc chính người nhận bóng ở biên của họ sẽ tìm cách chuyền chéo phối hợp trực tiếp.

Xuyên suốt hiệp một, Thái Lan ít nhất thực hiện 5 tình huống triển khai tấn công theo công thức ấy. Đó cũng là cách họ có được tình huống ném biên dẫn tới bàn mở tỷ số ở phút thứ 12.

Một vấn đề khác trong cách giữ khối 5-4-1 của các học trò HLV Kim là khả năng tranh chấp bóng hai. Khi Thái Lan phát động các miếng đánh trực diện bằng bóng bổng dài, tuyến thủ của Việt Nam buộc phải thu quân về, từ đó mũi công của đối thủ có thể trả ngược lại tuyến hai. Đó lại là vùng không gian giữa hai tuyến, nơi Thái Lan luôn có sẵn người để đoạt bóng hai.

Hành động giữ khối khi không bóng của tuyến giữa Việt Nam luôn đòi hỏi sự tập trung cao độ để tránh bị thao túng về mặt vị trí và dàn trải quân số của Thái Lan. Có một thời điểm phút 17, khi trung vệ lệch Manuel Bihr thoải mái cầm dẫn bóng tiến công để chuyền cho tiền vệ nách Otton, tuyến giữa của Việt Nam buộc phải lao tới bắt người ở ba vị trí của Hoàng Đức, Hoàng Hên và Thành Long.

Đình Bắc ở khoảnh khắc đó đã không di chuyển đồng thời cùng các đồng đội cùng tuyến, cho phép tiền vệ nách còn lại của Thái Lan là Ratree có khoảng trống ở trung lộ và dứt điểm từ xa. Ngay sau tình huống, khung hình cho thấy Thành Long liền "trao đổi" với Đình Bắc.

Trong bàn mở tỷ số, Thái Lan vẫn tổ chức đánh vào nách trái hàng thủ Việt Nam. Hậu vệ biên phải Choolthong có bóng hút theo Tuấn Tài, trước khi trả về cho Yooyen. Tiền đạo Burapha giật về hút tiếp trung vệ lệch trái Văn Hậu, nhận chuyền xuyên tuyến từ Yooyen, sau đó tiếp tục đập lại cho Choolthong. Người thứ ba chạy chỗ khoét vào khoảng trống sau hàng thủ Việt Nam chính là tiền vệ công Khamyok. Trung vệ giữa Thành Chung lao ra can thiệp và đối thủ được hưởng ném biên.

Sau ném biên, Thái Lan vẫn duy trì cách phối hợp ở khu vực này, Yooyen trả ngược lại cho trung vệ lệch Sayriya. Khối đội hình của Việt Nam liền dâng lên để bẫy việt vị đối với Burapha. Song chính hành động tạt bóng sớm của Sayriya cho Ratree sau đó đã vô tình hóa giải bẫy việt vị của Việt Nam. Thành Chung không thể phá bóng từ đường tạt, Ratree nhận bóng và có vẻ pha đỡ bóng của anh vô tình trở thành một đường chuyền tìm đến chính Burapha – người giờ đây không còn việt vị và không bị ai theo kèm ở nách hàng thủ Việt Nam để dứt điểm thành bàn.

Ngoại trừ tình huống để sổng đó, các cầu thủ áo đỏ thực tế hầu hết đều hóa giải kịp thời các pha xuống nách của đối thủ. Tuy biên thủ và trung vệ lệch thường xuyên bị kéo rời vị trí, nhưng trung vệ giữa Thành Chung luôn đọc được ý đồ để di chuyển theo người chạy chỗ nhận bóng cuối cùng của Thái Lan, có mặt can thiệp bằng hành động che chắn trước mặt.

Việt Nam khai thác điểm yếu của 4-4-2 kim cương

Không thể phủ nhận tình huống sút hỏng penalty đầu hiệp hai của Thái Lan đã tác động phần nào đến trạng thái tâm lý của cả hai đội sau đó. Thậm chí có thể nói là may mắn đã đứng về phía Việt Nam, bởi những bàn thua sau đó của đối thủ đều là các pha đốt lưới nhà của họ.

Tuy nhiên, cách thức hay quá trình Việt Nam triển khai tấn công hoặc phản công từ sau cú đá 11m hỏng ăn kia là khai thác vào điểm yếu chí mạng trong sơ đồ 4-4-2 kim cương mà thầy trò Hudson áp dụng.

Không một hệ thống chiến thuật nào tối ưu hoàn toàn. Thái Lan chơi 4-4-2 kim cương giúp họ có ưu thế quân số để phối hợp ở cách nách trung lộ khi dồn bóng về một khu vực. Để khắc chế, các đội buộc phải đánh liều bằng việc tổ chức pressing lên các vị trí làm bóng từ tuyến dưới của đối thủ, không cho phép các vị trí làm bóng được thảnh thơi lựa chọn góc chuyền thuận lợi.

Việt Nam chọn giữ khối, nhưng xét ở kết quả chỉ phải nhận một bàn thua suốt hiệp một có thể xem là trong biên độ cho phép, với lợi thế dẫn bàn vẫn còn.

Thái Lan chỉ mạnh khi có bóng, còn khi không bóng, họ luôn có vấn đề, từ lượt đi đến lượt về. Họ không có những tiền vệ phòng ngự thực thụ. Yooyen sắc bén trong các đường chuyền và nhãn quan, nhưng không phải là mẫu tiền vệ giỏi truy cản hay đánh chặn.

Và quan trọng nhất, hệ thống 4-4-2 kim cương luôn tồn tại điểm yếu là hở cánh, tức thiếu đi sự bao quát về chiều ngang mặt sân. Cấu trúc ấy không có những tiền đạo cánh hay tiền vệ cánh để "lấp" khoảng trống ở biên. Ngược lại, Việt Nam khi có bóng thì tấn công qua sơ đồ 3-4-3 hoặc 3-4-2-1. Chúng ta có hai biên thủ luôn sẵn sàng khai thác hành lang biên, kết hợp cùng các tiền đạo cánh để có thể tạo ra thế quân số áp đảo lên hậu vệ biên Thái Lan. Đấy chính là cách đội tuyển có bàn gỡ hòa 1-1 ở lượt về.

Bắt đầu từ khâu tổ chức làm bóng phút 51, hai biên thủ Tiến Anh và Tuấn Tài đã ở sẵn trên phần sân đối thủ. Những cầu thủ Thái Lan lúc này buộc phải lùi vệ hỗ trợ lại chính là hai tiền đạo Poeiphimai và Burapha. Khối tiền vệ Thái Lan co lại đúng bản chất sơ đồ 4-4-2 kim cương.

Ngay thời điểm Hoàng Đức và trung vệ Xuân Mạnh bật nhả cho nhau, tiền vệ Otton có hành động dâng lên định gây áp lực. Nhưng xuất thân là một hậu vệ cánh trái, anh nhận thấy Tiến Anh đã dâng lên tiến công, liền cuống cuồng rút về. Otton không thể để đồng đội cùng cánh dạt ra làm thay vai trò, vì khi ấy hàng thủ Thái Lan sẽ rơi vào thế 3 đánh 3 với hàng công Việt Nam. Họ cần duy trì quân số hàng thủ đông hơn.

Hoàng Đức phối hợp với chính Tiến Anh sau đó, nhận lại bóng từ chính đồng đội. Chỉ một khoảnh khắc xoay người, ngôi sao của CLB Ninh Bình nhìn thấy khoảng trống mênh mông ở cánh đối diện dành cho Tuấn Tài.

Đường châm ngòi được thực thi, và phần còn lại là những tình huống lao lên tấn công của ba mũi nhọn Đình Bắc, Xuân Son cùng Hoàng Hên. Burapha đã cố gắng lùi về, nhưng đòi hỏi một tiền đạo phòng ngự e là bài toán khó.

Cú sút của Hoàng Hên được tính là pha đốt đền của thủ thành Bootprom. Nhưng cách thức Việt Nam tấn công hoàn toàn là ý đồ khai thác điểm yếu trong sơ đồ 4-4-2 kim cương của đối thủ, cộng với phẩm chất hàng đầu của Hoàng Đức.

Phút 59, Việt Nam tái hiện một màn chơi kiểm soát và triển khai tấn công thuộc dạng mượt mà nhất trận đấu. Một lần nữa, Thái Lan lại gặp vấn đề khi không bóng vì sơ đồ 4-4-2 kim cương. Hoàng Hên thoải mái di chuyển sau lưng tuyến giữa đối thủ, nhận chuyền xuyên tuyến từ Hoàng Đức. Tuấn Tài tiếp tục "một mình một cõi" ở biên trái, nhận bóng từ đồng đội.

Sau những pha đan lát, đội chủ nhà luân chuyển bóng sang vị trí của Tiến Anh ở cánh phải. Hàng tiền vệ Thái Lan gần như chỉ dàn trải cho có. Xuân Son làm cầu nhận bóng để chuyển tiếp tới Hoàng Hên ở khoảng trống giữa hai tuyến đối thủ. Pha bóng kết thúc với cú sút xa của cầu thủ thuộc biên chế CLB Hà Nội, dù anh hoàn toàn có thể "chọt" quả bóng ra nách phải cho Tiến Anh lao xuống như vũ bão.

Thái Lan chỉ mạnh khi có bóng, còn khi không bóng, họ không mạnh, chưa kể gánh nặng tâm lý đang mang bấy giờ. Phút 63, Việt Nam tiếp tục triển khai tấn công một lần nữa vào điểm yếu đối thủ, lần này là qua cánh phải, với vai trò làm tường quen thuộc của Xuân Son và khả năng xuyên phá từ Hoàng Hên. Pha bóng kết thúc với cú sút ra sau mép lưới của Tiến Anh.

Điểm nhấn chiến thuật còn lại trong những phút cuối trận là việc Thái Lan tất tay, đẩy trung vệ Manuel Bihr lên hàng công, từ đó kéo tiền vệ Otton vào thay vị trí. Khi họ đưa vào sân Wanchai ở vị trí hậu vệ cánh trái nhưng dâng cao đá như tiền đạo cánh, hàng thủ bấy giờ chỉ còn ba nhân sự. Đội bóng của HLV Hudson có bàn 2-1 từ Wanchai. Nhưng họ cũng gục ngã bởi chính cầu thủ này với pha đốt lưới phút 90+3.

Thú vị ở chỗ, khi đoàn quân áo đỏ phản công kết liễu đối thủ, HLV Kim đã ra hiệu cho Quang Hải chuyền thẳng về phía trước cho Đình Bắc. Nhưng cầu thủ 29 tuổi có một ý tưởng khác, là quất quả bóng vào trong cho Xuân Son.

Thái Lan đã chơi hay, họ cũng đã "ghi" tới bốn bàn, nhưng thầy trò ông Kim không hoàn toàn gặp may!

Hoàng Thông