Mất ngủ ảnh hưởng đến sức khỏe thế nào

Mất ngủ kéo dài khiến não không thể xử lý thông tin và loại bỏ chất thải, làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức, rối loạn nội tiết.

Ngủ là thời điểm não bộ và cơ thể phục hồi sau một ngày hoạt động. Khi ngủ sâu, não củng cố trí nhớ, xử lý thông tin, loại bỏ các sản phẩm chuyển hóa tích tụ trong tế bào thần kinh. Nhiều hormone tham gia điều hòa miễn dịch, chuyển hóa và sửa chữa mô cũng được tiết ra mạnh hơn trong khi ngủ.

Bác sĩ Hoàng Quyết Tiến, Trung tâm Thông tin Y khoa, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, cho biết mất ngủ kéo dài, chất lượng giấc ngủ kém có thể làm tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh lý mạn tính và suy giảm chất lượng cuộc sống.

Nhận thức suy giảm

Não bộ là một trong những cơ quan chịu ảnh hưởng sớm nhất khi thiếu ngủ. Trong giấc ngủ sâu, não củng cố trí nhớ, xử lý thông tin và tăng hoạt động của hệ glymphatic (hệ bạch huyết não) để loại bỏ các chất thải chuyển hóa. Hệ glymphatic là mạng lưới lọc và đào thải chất thải chuyên biệt của não bộ. Khi giấc ngủ bị rút ngắn, khả năng tập trung, ghi nhớ, tốc độ xử lý thông tin và chức năng điều hành kém, làm tăng nguy cơ suy giảm nhận thức.

Tăng nguy rối loạn chuyển hóa, bệnh tim mạch

Thiếu ngủ làm cho hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức, khiến nhịp tim và huyết áp duy trì ở mức cao, ngay cả khi cơ thể cần nghỉ ngơi. Đồng thời, nồng độ cortisol tăng do thiếu ngủ thúc đẩy phản ứng viêm kéo dài, độ nhạy insulin giảm dẫn đến rối loạn chuyển hóa.

Giấc ngủ ngắn cũng làm mất cân bằng hai hormone kiểm soát cảm giác đói và no là leptin và ghrelin. Người ngủ ít thường có xu hướng thèm thực phẩm nhiều đường, nhiều chất béo hơn, từ đó dễ tăng cân, béo phì, tăng nguy cơ đột quỵ, đái tháo đường type 2.

Hệ miễn dịch suy giảm

Trong khi ngủ, cơ thể tăng sản xuất các cytokine - các chất tín hiệu miễn dịch bảo vệ và điều hòa hoạt động của nhiều tế bào miễn dịch. Thiếu ngủ kéo dài làm giảm sức đề kháng, dễ bị virus, vi khuẩn tấn công, kéo dài thời gian phục hồi sau khi mắc bệnh.

Rối loạn nội tiết

Nhiều hormone được điều hòa theo chu kỳ ngủ - thức. Thiếu ngủ làm tăng cortisol, giảm tiết hormone tăng trưởng, rối loạn hormone đói no là leptin và ghrelin. Những thay đổi này ảnh hưởng đến chuyển hóa năng lượng, khả năng phục hồi mô, kiểm soát cân nặng.

Mất ngủ còn làm giảm testosterone ở nam giới, ảnh hưởng đến estrogen ở phụ nữ, rối loạn nhịp sinh học của nhiều hormone khác, khiến người bệnh mệt mỏi kéo dài, giảm hiệu suất làm việc cũng như chất lượng cuộc sống.

Giấc ngủ tác động đến hầu hết cơ quan trong cơ thể, từ não bộ, tim mạch đến hệ miễn dịch và nội tiết. Do đó, mọi người cần duy trì thời lượng ngủ phù hợp.

Bác sĩ Tiến khuyên mọi người nên đi ngủ và thức dậy cùng một thời điểm trong tất cả ngày, kể cả cuối tuần, hạn chế ăn no vào buổi tối, tránh dùng cà phê sau 16h.

Bổ sung thường xuyên tinh chất thiên nhiên như blueberry (việt quất) và ginkgo biloba (bạch quả) có thể hỗ trợ chống gốc tự do, góp phần nuôi dưỡng tế bào thần kinh khỏe mạnh, giúp ngủ ngon hơn, tăng khả năng tập trung.