Antarktika üzerindeki ozon deliği son 10 yılın en büyük seviyesine ulaştı

Antarktika üzerindeki ozon deliği, 2026 yılında son 10 yılın en büyük seviyesine ulaştı. NASA ve ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Dairesi (NOAA) tarafından yayımlanan rapor, ozon tabakasındaki incelmenin bu yıl belirgin biçimde arttığını ortaya koydu.

Bilim insanlarına göre, ozon deliği 48 yıllık gözlem tarihinde kaydedilen en büyük yedinci seviyeye ulaştı. Ozon kaybının artmasında, Antarktika üzerinde oluşan ve bu yıl alışılmadık derecede güçlenen kutup girdabı etkili oldu.

2025 yılında ise ozon deliği, 1992'den bu yana ölçülen en küçük beşinci seviyede kalmıştı. Bir yıl içinde ortaya çıkan bu belirgin fark, atmosfer koşullarının ozon tabakası üzerindeki etkisini yeniden gündeme taşıdı.

NOAA ve NASA verilerine göre, Antarktika üzerindeki ozon deliği 18 Eylül'de yılın en geniş seviyesine ulaşarak yaklaşık 27,2 milyon kilometrekarelik bir alanı kapladı.

Bu büyüklük, 2000 yılında kaydedilen ve bugüne kadar ölçülen en geniş ozon deliğinin yaklaşık yüzde 90'ına karşılık geldi.

Bilim insanları, bu yılki büyümenin temel nedenlerinden birinin kutup girdabının normalden daha güçlü ve geniş olması olduğunu belirtti.

Kutup girdabı, Antarktika üzerinde soğuk havayı hapseden güçlü rüzgâr sistemlerinden oluşuyor. Bu sistemin uzun süre etkisini koruması, ozon tabakasını incelten kimyasal süreçlerin devam etmesine yol açıyor.

NOAA Kimya Bilimleri Laboratuvarı araştırmacısı Amy Butler, normal koşullarda kutup girdabını zayıflatan büyük ölçekli atmosfer hareketlerinin ağustos ve eylül aylarında oldukça güçsüz kaldığını söyledi.

Butler, bu durumun kutup girdabının alışılmadık derecede büyümesine neden olduğunu belirtti.

BİLİM İNSANLARI: İYİLEŞME DEVAM EDİYOR

Ozon deliğinin bu yıl büyümesine rağmen bilim insanları, ozon tabakasının uzun vadeli iyileşme sürecinin devam ettiğini vurguladı.

NASA ve NOAA uzmanlarına göre, ozon tabakasına zarar veren kimyasalların kullanımını sınırlandıran uluslararası önlemler, atmosferdeki zararlı maddelerin miktarını azaltarak olumlu sonuçlar verdi.

Maryland Üniversitesi'nden kıdemli bilim insanı Paul Newman, bu önlemlerin etkisi olmasaydı ozon deliğinin çok daha büyük olabileceğini belirtti.

Newman, atmosferdeki ozon tabakasını incelten maddelerin 2000 yılındaki en yüksek seviyelerinde kalması durumunda, 2026 yılındaki ozon deliğinin yaklaşık 2,6 ila 5,2 milyon kilometrekare daha geniş olabileceğini ifade etti.

OZON TABAKASI NE ZAMAN ESKİ HALİNE DÖNECEK?

Ozon tabakasının incelmesinde, geçmişte yaygın olarak kullanılan kloroflorokarbonlar (CFC) ve benzeri kimyasal bileşikler önemli rol oynadı.

Bu maddeler, uzun yıllar boyunca spreylerde, köpük üretiminde, klimalarda ve buzdolaplarında kullanıldı. Atmosfere salınan kimyasallar, stratosferdeki ozon moleküllerinin parçalanmasına neden oldu.

Uluslararası düzenlemelerle bu maddelerin kullanımının büyük ölçüde sınırlandırılması, ozon tabakasının kendini yenilemesine olanak sağladı.

Bilim insanları, atmosferde kalmaya devam eden eski kimyasal bileşiklerin zamanla parçalanmasıyla Antarktika üzerindeki ozon tabakasının 2070'li yıllarda eski seviyelerine dönmesini bekliyor.

Paul Newman, son yıllarda ozon deliğinin mevsim içinde daha geç oluşmasının da iyileşmenin önemli göstergelerinden biri olduğunu söyledi.

OZON DELİĞİ İNSAN SAĞLIĞINI NASIL ETKİLİYOR?

Ozon deliği, sanılanın aksine atmosferde fiziksel olarak açılmış bir boşluk anlamına gelmiyor. Bu kavram, Dünya'nın stratosfer tabakasında ozon yoğunluğunun ciddi ölçüde azaldığı geniş bölgeleri tanımlıyor.

Ozon tabakası, Güneş'ten gelen zararlı ultraviyole (UV) ışınlarının önemli bir bölümünü engelleyerek Dünya'daki yaşamı koruyor.

Ozon miktarının azalması ise yeryüzüne ulaşan zararlı UV ışınlarının artmasına neden oluyor.

Bu durum, insanlarda cilt kanseri ve katarakt riskini artırırken tarımsal üretime, bitkilere ve ekosistemlere de zarar verebiliyor.

Bilim insanları, yıllara göre değişen atmosfer koşullarının ozon deliğinin büyüklüğünü etkileyebildiğini, ancak uzun vadeli verilerin ozon tabakasının iyileşmeye devam ettiğini gösterdiğini vurguluyor.