Bộ Y tế đề xuất Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT) thanh toán chi phí khám sàng lọc, chẩn đoán sớm 7 bệnh ung thư và viêm gan B, C, thay vì trả khi người bệnh đã được chẩn đoán và điều trị.
Đề xuất được nêu trong dự thảo Nghị định mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ BHYT đối với một số hoạt động khám sàng lọc, chẩn đoán sớm, phòng bệnh và quản lý bệnh mạn tính, đang được lấy ý kiến đến ngày 12/9.
Theo dự thảo, 7 bệnh ung thư nằm trong danh mục được đề xuất gồm: ung thư cổ tử cung, ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến, ung thư đại trực tràng, ung thư dạ dày và ung thư gan. Ngoài ra, viêm gan B, C cũng được đưa vào nhóm bệnh được sàng lọc, chẩn đoán sớm.
Quỹ BHYT sẽ thanh toán chi phí trong phạm vi quyền lợi, mức hưởng và tỷ lệ hưởng của người tham gia. Các khoản được đề xuất gồm chi phí khám, xét nghiệm, dịch vụ kỹ thuật cận lâm sàng, thuốc, thiết bị y tế, máu, vật tư, hóa chất và các chi phí liên quan.
Khi quá trình sàng lọc cho kết quả nghi ngờ hoặc xác định mắc bệnh, người tham gia BHYT sẽ được thanh toán chi phí khám, chữa bệnh theo quy định hiện hành khi có kết quả chẩn đoán. Như vậy, chính sách được đề xuất tạo thành một chuỗi từ phát hiện sớm - chẩn đoán - điều trị, thay vì chỉ tập trung thanh toán khi bệnh đã được xác định.
Thực tế, ung thư đang tạo gánh nặng lớn lên hệ thống y tế bởi trung bình mỗi năm cả nước ghi nhận khoảng 180.000 ca mắc mới và hơn 120.000 người tử vong. Khoảng 350.000 người đang sống chung với căn bệnh này. Riêng ung thư vú hiện đứng số một về tỷ lệ mắc mới và tử vong, sau đó đến gan và phổi.
Đề xuất BHYT chi trả cho một số bệnh ung thư và mạn tính từng được các chuyên gia nhiều lần đề cập trong các hội thảo về góp ý, xây dựng sửa đổi về BHYT. Bộ Y tế đánh giá mở rộng phạm vi được hưởng của người tham gia BHYT mang lại giá trị kinh tế lớn do phát hiện bệnh sớm và điều trị kịp thời sẽ giúp giảm chi phí điều trị ở giai đoạn muộn. Khi bệnh nặng kèm theo các biến chứng, phải sử dụng thuốc phát minh, đặc trị, các kỹ thuật chẩn đoán, cận lâm sàng có chi phí cao.
Năm 2023, chi phí cho 6 nhóm bệnh ung thư thường gặp (vú, phổi, gan, đại tràng, dạ dày, tiền liệt tuyến) từ Quỹ BHYT là 6.186 tỷ đồng. Việc chẩn đoán và điều trị sớm giúp tiết kiệm ngân sách chi cho hoạt động phòng bệnh và chi phí để giải quyết các vấn đề sức khỏe, xã hội. Như vậy, Nhà nước sẽ được lợi tối đa về tổng thể, theo các chuyên gia.
Ví dụ, chi phí điều trị trung bình/năm của bệnh nhân ung thư cổ tử cung ở các giai đoạn từ I đến IV lần lượt là 89,8 triệu, 136,9 triệu, 138,4 triệu và 136,8 triệu đồng/năm. Nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm (giai đoạn I), người bệnh tiết kiệm từ 47 đến 48,6 triệu đồng/năm so với phát hiện ở các giai đoạn muộn hơn.
Tương tự, bệnh ung thư vú nếu được phát hiện ở giai đoạn sớm, người bệnh sẽ tiết kiệm từ 7,9 đến 18,3 triệu đồng/năm so với phát hiện ở các giai đoạn muộn hơn. Việc đưa sàng lọc và chẩn đoán sớm vào phạm vi chi trả của BHYT, nếu được thông qua, sẽ đánh dấu bước mở rộng đáng chú ý của chính sách BHYT theo hướng tăng đầu tư cho phòng bệnh và phát hiện bệnh sớm, đồng thời giảm gánh nặng chi phí khi bệnh tiến triển nặng.
Thực hiện theo lộ trình
Điểm đáng chú ý là chính sách này không đồng nghĩa mọi người tham gia BHYT sẽ được khám sàng lọc miễn phí đối với cả 7 loại ung thư và viêm gan B, C. Theo Bộ Y tế, việc thanh toán được thực hiện theo từng nhóm đối tượng và từng giai đoạn, phụ thuộc vào lộ trình triển khai và khả năng cân đối của Quỹ BHYT.
Bộ trưởng Y tế sẽ quy định cụ thể quy trình chuyên môn, đối tượng được sàng lọc, danh mục dịch vụ kỹ thuật, thuốc, thiết bị y tế, tỷ lệ và mức thanh toán, cũng như các điều kiện để Quỹ BHYT chi trả. Cách thiết kế này nhằm mở rộng quyền lợi BHYT theo từng bước, thay vì áp dụng đồng loạt ngay khi chính sách có hiệu lực.
Theo lộ trình, chi phí sàng lọc viêm gan B, C dự kiến được thanh toán khi lồng ghép trong khám sức khỏe định kỳ. Với ung thư cổ tử cung, dự kiến từ ngày 1/7/2028 sẽ bắt đầu thí điểm thanh toán và từ ngày 1/1/2030 thực hiện thanh toán.
Từ ngày 1/1/2030, việc thanh toán đối với ung thư vú, ung thư phổi, ung thư tiền liệt tuyến và ung thư đại trực tràng, tăng huyết áp, đái tháo đường sẽ được triển khai theo lộ trình do Bộ Y tế quy định. Dự thảo hiện chưa ấn định thời điểm cụ thể đối với ung thư dạ dày và ung thư gan. Hai bệnh này nằm trong danh mục được đề xuất chi trả nhưng việc triển khai sẽ phụ thuộc lộ trình và khả năng cân đối quỹ.
Bộ Y tế cũng đề xuất mở rộng phạm vi chi trả sang một số dịch vụ phòng bệnh và quản lý bệnh mạn tính. Từ ngày 1/7/2027, BHYT dự kiến thanh toán chi phí điều trị dinh dưỡng cho một số nhóm trẻ em, gồm trẻ mắc động kinh kháng trị, trẻ dưới 6 tuổi bị suy dinh dưỡng cấp tính và trẻ sơ sinh sinh non, nhẹ cân theo hướng dẫn chuyên môn. Từ ngày 1/1/2028, dự kiến triển khai thanh toán chi phí quản lý bệnh mạn tính và một số dịch vụ phòng bệnh khác.
Tỷ lệ bao phủ BHYT tăng mạnh qua các năm. Theo báo cáo của BHXH Việt Nam, đến hết tháng 6/2026, cả nước có khoảng 99,1 triệu người tham gia BHYT, tương đương 96,91% dân số. Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt bao phủ BHYT toàn dân.
