Các bất thường ở đôi chân là dấu hiệu cảnh báo sớm bệnh thận mạn tính

Các bất thường ở đôi chân như vết hằn tất lâu lặn, chuột rút (vọp bẻ) hay bồn chồn bắp chân là những tín hiệu cảnh báo sớm bệnh thận mạn tính.

Bác sĩ Yang Jingduan, sáng lập kiêm Giám đốc Y khoa của Viện Y học Tích hợp Yang, Mỹ, cảnh báo bệnh thận ở giai đoạn đầu thường không gây ra cảm giác đau đớn rõ rệt, khiến nhiều người lầm tưởng "không đau lưng nghĩa là thận vẫn khỏe".

Trên kênh YouTube "4D Health", bác sĩ Yang kể một nam bệnh nhân 50 tuổi bị cao huyết áp, thường xuyên mất ngủ, chuột rút và bồn chồn ở chân về đêm. Ban đầu, người này nghĩ do căng thẳng công việc. Tuy nhiên bác sĩ phát hiện quanh cổ chân bệnh nhân có những vết hằn tất rất sâu, mãi không lặn. Chi tiết tưởng chừng nhỏ nhặt này là lời cảnh báo quan trọng: Đừng chờ đến khi đau lưng mới nghĩ đến bệnh thận, bởi những tín hiệu cảnh báo sớm và dễ bị bỏ qua nhất đôi khi lại xuất hiện đầu tiên ở đôi chân.

Giải thích lý do thận được ví như "kẻ sát nhân thầm lặng", bác sĩ cho biết tổn thương thận không phải lúc nào cũng gây đau. Đa số tổn thương mạn tính tại thận không trực tiếp tạo ra cảm giác đau đớn. Cơn đau dữ dội chỉ xuất hiện khi tổn thương cấp tính như sỏi thận hay nhiễm trùng cấp làm mô thận sưng nề. Vì vậy, điều cần cảnh giác không phải cơ thể có đau hay không, mà là những thay đổi tưởng chừng nhỏ nhặt nhưng diễn ra dai dẳng.

Bác sĩ lưu ý 5 dấu hiệu cảnh báo sớm ở vùng chân cần đặc biệt chú ý, nhất là nhóm người có bệnh nền cao huyết áp hoặc tiểu đường.

Dấu hiệu đầu tiên là cổ chân xuất hiện vết hằn sâu lâu lặn sau khi tháo tất (vớ) vào buổi tối, hoặc cảm thấy giày đột nhiên bị chật và bàn chân sưng nề vào buổi chiều. Đây có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng tích tụ dịch (phù nề) ở chi dưới.

Tình trạng chuột rút chân về đêm diễn ra thường xuyên cũng không nên đơn thuần do thiếu canxi. Sự suy giảm chức năng thận làm mất cân bằng nước và các chất điện giải trong cơ thể.

Một biểu hiện đáng ngại khác là hội chứng chân không nghỉ vào ban đêm. Khi nằm xuống chuẩn bị ngủ, đôi chân xuất hiện cảm giác nhức mỏi, tê bì và ngứa ngáy kỳ lạ, giống như có côn trùng đang bò dưới da, buộc người bệnh phải dậy đi lại mới thấy dễ chịu. Hiện tượng này liên quan trực tiếp đến chức năng thận suy yếu, làm gián đoạn quá trình sản xuất hồng cầu, ảnh hưởng đến chuyển hóa sắt và giảm khả năng đào thải các chất thải chuyển hóa khỏi cơ thể.

Ngoài ra, vùng da bắp chân bị khô và ngứa dai dẳng không rõ lý do, đặc biệt vào ban đêm, các loại kem bôi chứa steroid thường ít phát huy tác dụng. Lúc này, cần lưu ý những nguy cơ sức khỏe tiềm ẩn trong cơ thể. Thực tế, người suy giảm chức năng thận rất dễ bị ngứa da do rối loạn chuyển hóa. Nguyên nhân cụ thể cần được bác sĩ khám và kết luận chính xác.

Bên cạnh các biểu hiện về da và thần kinh như trên, bàn chân thường xuyên bị lạnh, tê bì hay các vết thương nhỏ nhưng kéo dài mãi không lành cũng liên quan trực tiếp đến sự suy giảm tuần hoàn máu, bệnh tiểu đường hoặc các bệnh lý mạn tính khác. Nếu các triệu chứng này diễn ra dai dẳng, tuyệt đối không tự chẩn đoán mà cần đến cơ sở y tế khám xác định chính xác nguyên nhân.

Để chủ động kiểm tra tình trạng sưng phù, bạn có thể thực hiện bài test 10 giây ngay tại nhà. Bạn ngồi xuống và kéo ống quần lên, dùng ngón tay cái ấn mạnh vào mặt trước bắp chân (vùng sát xương chày) trong khoảng 5 giây rồi thả ra và quan sát. Vùng da nhanh chóng đàn hồi trở lại trạng thái ban đầu thì không có biểu hiện bất thường. Ngược lại, nếu vị trí ấn để lại một vết lõm rõ rệt và mất vài giây mới từ từ hồi phục, đó là dấu hiệu của tình trạng phù lõm (pitting edema).

Tuy nhiên, phù lõm còn có thể do bệnh tim mạch, gan, suy tĩnh mạch hoặc tác dụng phụ của thuốc. Do đó bài kiểm tra này chỉ mang tính chất tầm soát sơ bộ.

Bác sĩ Yang khuyến cáo khi phù chân tái diễn kèm với nước tiểu có bọt lâu tan, mệt mỏi kéo dài hoặc huyết áp khó kiểm soát, cần đến ngay cơ sở y tế để kiểm tra chức năng thận. Cách đánh giá hiện nay rất đơn giản, thông qua xét nghiệm máu kiểm tra chỉ số lọc cầu thận (eGFR) và xét nghiệm nước tiểu định lượng đạm niệu (UACR). Tuyệt đối không tự ý sử dụng thuốc giảm đau, thực phẩm chức năng không rõ nguồn gốc trong thời gian dài. Không nên lầm tưởng rằng "chỉ cần uống nhiều nước sẽ bảo vệ được thận".