Sợ lây bệnh khi ở ghép: Nguyên tắc phòng ngừa khoa học thay vì cô lập

Sợ lây bệnh khi ở ghép

Sau khi tốt nghiệp đại học, Hoàng Văn Minh, 22 tuổi, rời ký túc xá để thuê chung căn hộ với ba người mới quen tại TP HCM, song luôn lo lắng.

Minh cho biết từ nhỏ đã thường xuyên chăm sóc người thân bị ốm, vì vậy cũng rất sợ bệnh. Để đề phòng, anh trả phí cao hơn để được ở phòng riêng, mua từ xoong nồi, bát đũa đến ghế gấp rồi khóa tất cả trong tủ.

Minh cho rằng viêm gan A, B, HIV, HPV, lậu và giang mai có thể lây qua vết xước nhỏ, đồ dùng, ăn uống hoặc khu vực sinh hoạt chung. Vì vậy, ngoài giờ làm, anh chủ yếu ở trong phòng và hạn chế tiếp xúc với những người ở ghép.

Nỗi lo tương tự xuất hiện ở nhiều gia đình có con lần đầu sống xa nhà. Chị Vân, 43 tuổi, Nghệ An, dặn hai con gái mới nhập học tại Hà Nội không giặt chung quần áo với bạn vì sợ mầm bệnh còn lại trong máy giặt. Hai em ở ký túc xá, chung phòng với sáu sinh viên khác. Trước khi chuyển chỗ ở, hai con gái chị Vân rà soát lịch tiêm chủng và hoàn thành mũi vaccine viêm gan B còn thiếu.

Theo BS Lê Thị Gấm, Quản lý Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, sống đông người trong nhà trọ, ký túc xá hay căn hộ có thể làm tăng một số nguy cơ lây nhiễm bệnh. Tuy nhiên, nguy cơ phụ thuộc vào đường truyền của từng tác nhân, không đơn giản do sống cùng người lạ.

Việc mua riêng toàn bộ đồ dùng, khóa cửa và tự tách khỏi sinh hoạt chung là không cần thiết. Điều quan trọng là phân biệt bệnh có thể lan qua không khí, tiếp xúc hoặc thực phẩm với bệnh chỉ lây khi có phơi nhiễm máu hay quan hệ tình dục.

Theo bác sĩ Gấm, các bệnh hô hấp như cúm, sởi, thủy đậu, ho gà hoặc bệnh do não mô cầu có thể lây lan khi nhiều người tiếp xúc gần trong không gian kín, thông khí kém. Người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở có thể phát tán tác nhân vào không khí; nguy cơ tăng khi phòng chật và đóng kín cửa kéo dài.

Một số bệnh ngoài da như ghẻ và nấm da có thể lây qua tiếp xúc gần hoặc dùng chung quần áo, khăn tắm, chăn ga. Ghẻ thường truyền qua tiếp xúc da kéo dài; dùng chung giường, quần áo hay khăn với người mắc cũng làm tăng nguy cơ. Vì vậy, đồ tiếp xúc trực tiếp với da nên dùng riêng, giặt và làm khô đúng cách.

Các bệnh đường tiêu hóa và viêm gan A lại chủ yếu liên quan đường phân - miệng, khi tay, thức ăn hoặc nước bị nhiễm mầm bệnh. Rửa tay bằng xà phòng sau khi đi vệ sinh, trước khi nấu và trước khi ăn quan trọng hơn việc liên tục phun chất sát khuẩn khắp phòng.

Bên cạnh đó, có nhiều bệnh không lây qua nhà vệ sinh hay máy giặt. HIV, viêm gan B, viêm gan C, lậu, giang mai và HPV không lây chỉ vì dùng chung bồn cầu, ngồi cùng phòng, ăn cùng mâm hay giặt quần áo trong cùng một máy. HIV, viêm gan B và C cần những điều kiện phơi nhiễm đặc hiệu như máu hoặc một số dịch cơ thể; lậu, giang mai và HPV chủ yếu liên quan tình dục, tiếp xúc da kề da hay tiếp xúc thân mật tùy vào đường lây của từng bệnh.

Dù vậy, người sống chung không nên dùng chung dao cạo, bàn chải đánh răng, dụng cụ cắt móng hoặc vật có thể làm trầy da và dính máu. Với máy giặt, chỉ cần sử dụng đúng hướng dẫn, giặt bằng chất tẩy rửa và làm khô quần áo. Đồ lót, khăn tắm hoặc quần áo của người đang mắc bệnh ngoài da nên được xử lý riêng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Bác sĩ Gấm cho rằng mỗi người nên chủ động phòng bệnh, song không nên tự cô lập. Người ở ghép nên thống nhất một số nguyên tắc từ đầu: mở cửa hoặc dùng hệ thống thông khí khi phù hợp; lau dọn bếp, nhà tắm và bề mặt thường chạm; không dùng chung vật dụng cá nhân; rửa tay trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh; bảo quản thực phẩm sống, chín riêng. Khi ho, sốt hoặc phát ban, người bệnh nên thông báo cho người sống cùng, đeo khẩu trang khi phải tiếp xúc gần, hạn chế dùng không gian chung và đi khám khi cần.

Trước khi vào ký túc xá hoặc chuyển tới nơi ở đông người, mỗi người cũng nên rà lại lịch tiêm chủng. Tùy tuổi, tiền sử tiêm, bệnh nền và nguy cơ, bác sĩ có thể tư vấn vaccine phòng cúm, sởi - quai bị - rubella, thủy đậu, viêm gan A, viêm gan B, ho gà hoặc não mô cầu. Vaccine HPV dành cho cả nam và nữ từ 9 đến 45 tuổi giúp dự phòng những type virus có trong vaccine như 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58. Trong đó, type 6, 11 gây sùi mào gà, còn các type 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58 gây ra ung thư cổ tử cung, vòm họng, hậu môn, âm hộ, dương vật. Vaccine HPV có hiệu quả bảo vệ đến hơn 90% cho người tiêm.