Erna Knutsen: Từ thư ký bị cấm vào phòng thử nếm đến 'nữ hoàng' của cà phê đặc sản

Từ một thư ký bị cấm vào phòng thử nếm, Erna Knutsen phá vỡ định kiến về phụ nữ để khai sinh ra khái niệm cà phê đặc sản.

Các giai thoại về Erna Knutsen, sinh năm 1921 tại Na Uy, có thể khác nhau nhưng những chuyên gia trong giới cà phê thế giới đều công nhận bà là "nữ hoàng của cà phê đặc sản".

Con đường của Knutsen bị cản trở bởi những định kiến về phụ nữ trong giới cà phê 50 năm trước. Năm 1970, Erna Knutsen làm thư ký bán thời gian tại công ty nhập khẩu cà phê B.C Ireland ở San Francisco, Mỹ. Sau vài năm, bà bắt đầu tìm hiểu khía cạnh chuyên môn của hạt cà phê, công việc vốn do nam giới đảm nhiệm.

Căn phòng thử nếm của B.C Ireland khi đó chỉ dành cho bốn người đàn ông. Họ phản đối và đe dọa nghỉ việc nếu Knutsen dám bước vào. Những người này cũng cấm Erna xem quá trình họ rang cà phê mẫu. Dù vậy, quản lý Bert vẫn khuyến khích bà trò chuyện và làm việc cùng những nhà rang địa phương.

Cơ hội đến khi một người bán cà phê mang theo mẫu hạt Sumatra Mandheling ghé qua văn phòng. Bà Knutsen thuyết phục người này mang mẫu hạt vào để tự tay rang, nếm thử. Knutsen hứa với quản lý sẽ bán hết container trong một tháng và đã thành công.

Thành tích đó giúp Knutsen có vị trí chính thức trong bàn thử nếm cà phê của B.C. Ireland năm 1973. Cùng năm, trong cuộc trao đổi với tạp chí Tea & Coffee Trade Journal, bà lần đầu dùng cụm từ "specialty coffee" (cà phê đặc sản) để chỉ những loại cà phê hương vị độc đáo, sản xuất số lượng nhỏ ở vùng cụ thể. Khái niệm này vẫn được xem như tiêu chuẩn đánh giá chất lượng cà phê ngày nay.

Cách làm việc của Knutsen cũng không giống người cùng thời. Bà là một trong những nhà nhập khẩu đầu tiên nhận ra tầm quan trọng của việc trực tiếp có mặt tại vùng trồng cà phê. Knutsen muốn đối diện trực tiếp với người nông dân thay vì tiếp cận như những nhà nhập khẩu truyền thống. Trước đó, giới buôn cà phê chỉ đến vùng nguyên liệu để làm việc với ngân hàng và nhà môi giới, thay vì thăm các trang trại.

Tư duy này tạo ra dấu ấn trong giao dịch cà phê đặc sản sau này: không chỉ nếm thử sản phẩm, nhà thương mại phải đến tận nơi.

Trước khi Knutsen định hình cà phê đặc sản, cuộc Cách mạng Công nghiệp nửa sau thế kỷ 19 với xu hướng tập trung hóa quy trình đã khiến ngành cà phê trở nên nhàm chán. Các xưởng rang nhỏ bị dẹp, thay vào đó là những nhà máy sản xuất hàng loạt. Các quốc gia sản xuất quay sang chạy theo số lượng, thực hiện phối trộn tạp nham và hạ thấp tiêu chuẩn hạt đầu vào.

Trong mắt nhóm thương nhân, các nhà rang nhỏ là "con vịt lạc loài" trong một thế giới đầy "ngỗng béo" tiêu thụ cả container cà phê cho bữa sáng. Việc vận chuyển hàng hóa bằng container mới xuất hiện khoảng một thập kỷ nhưng chiếc thùng thép đã nhanh chóng trở thành thước đo trong ngành.

"Nữ hoàng" đã nhìn thấy điều mà các nhà môi giới cà phê 50 năm trước hoàn toàn mù quáng: doanh số cà phê có thể tính bằng những bao nhỏ, không chỉ là những container khổng lồ. Đến năm 1985, ở tuổi 65, bà mua lại B.C Ireland và đổi tên thành Knutsen Coffees LTD.

Knutsen đã hai lần nhận giải thưởng Thành tựu Trọn đời từ Hiệp hội Cà phê Đặc sản Mỹ (SCA), vào các năm 73 tuổi và 93 tuổi.

"Họ nghĩ phụ nữ không đáng được trao cơ hội nhưng tôi đã chứng minh cho họ thấy", bà nói.

Knutsen mất năm 2018, thọ 96 tuổi. Di sản bà để lại không chỉ một thuật ngữ, còn là niềm cảm hứng cho những người làm cà phê chân chính.