Giá nhiên liệu Mỹ tăng lịch sử, thách thức cam kết của Tổng thống Trump

Tổng thống Trump nhậm chức với cam kết hạ giá năng lượng cho người dân Mỹ, nhưng giá nhiên liệu giờ lại đang trải qua đợt tăng lịch sử.

Theo hãng dữ liệu thị trường OPIS thuộc Dow Jones, giá dầu diesel trung bình tại Mỹ đạt 5,85 USD một gallon (1,55 USD một lít) hôm 4/9. Đây là mức đỉnh mới, vượt kỷ lục cũ năm 2022, khi xung đột Nga - Ukraine khiến thị trường năng lượng toàn cầu chao đảo.

Những người Mỹ chuẩn bị cho kỳ nghỉ Lễ Lao động cũng sẽ phải mua xăng với mức giá đắt nhất từng ghi nhận vào thời điểm này trong năm. Đó là khoảng 4,15 USD một gallon (1,1 USD một lít), cao hơn 0,25 USD so với cùng kỳ năm ngoái.

So với xăng, đà tăng của giá dầu diesel đáng lo ngại hơn. Nhiên liệu này là huyết mạch của kinh tế Mỹ. Xe tải và tàu hỏa sử dụng dầu diesel để vận chuyển hàng hóa khắp cả nước. Nông dân phụ thuộc vào nhiên liệu này để gieo trồng. Khi giá diesel tăng, doanh nghiệp phải chuyển chi phí sang người tiêu dùng, khiến họ tốn nhiều tiền hơn tại siêu thị.

Các tập đoàn thực phẩm J.M. Smucker và Campbell’s gần đây cho biết chi phí logistics đang chịu áp lực lạm phát lớn hơn. Hồi tháng 7, các nghị sĩ đảng Dân chủ cho biết riêng trong mùa gieo trồng, nông dân đã phải chi thêm 1,4 tỷ USD cho dầu diesel so với năm ngoái.

"Thị trường Mỹ đang rất khan hiếm nguồn cung. Tôi không nghĩ có cách nào ngăn được áp lực giá cả kéo dài", William O’Neil - nhà phân tích tại S&P Global, cho biết.

Việc eo biển Hormuz đóng cửa suốt nhiều tháng do xung đột Trung Đông đã hạn chế dòng dầu thô tới các nhà máy lọc dầu khổng lồ ở châu Á. Các cuộc tấn công của Iran cũng gây thiệt hại cho những nhà máy lớn ở Trung Đông. Drone của Ukraine cũng khiến một số nhà máy lọc dầu tại Nga phải đóng cửa. Trong khi đó, Mỹ lại đang xuất khẩu lượng dầu diesel ra thế giới, qua đó càng đẩy giá trong nước tăng cao.

Tình trạng thiếu cung lại xảy ra vào thời điểm nông dân chuẩn bị bước vào mùa thu hoạch. Nhiều khu vực ở Đông Bắc Mỹ chỉ còn chưa đầy một tháng nữa sẽ bắt đầu dùng đến dầu sưởi để giữ ấm. Trong khi đó, một số nhà máy lọc dầu đang ngừng sản xuất để bảo trì định kỳ, càng khiến nguồn cung thắt chặt.

Các lãnh đạo ngành dầu khí Mỹ đã cảnh báo suốt nhiều tháng, rằng nước này có nguy cơ đối mặt với giá nhiên liệu tăng. Tuy nhiên, Nhà Trắng lại coi những cảnh báo này là quá bi quan, cho biết chính ngành dầu khí từng dự báo giá dầu Mỹ có thể duy trì trên 100 USD một thùng do eo biển Hormuz đóng cửa. Tuy nhiên trên thực tế, giá chỉ dao động trong khoảng 80-90 USD, chủ yếu do ông Trump thuyết phục được thị trường rằng xung đột vẫn nằm trong tầm kiểm soát.

Các nhà phân tích cho rằng ngoài việc cấm xuất khẩu dầu diesel, chính quyền ông Trump gần như không có lựa chọn khác để ngăn giá tiếp tục tăng. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright đã nhiều lần công khai bác bỏ ý tưởng cấm xuất khẩu. Trên WSJ, một quan chức Nhà Trắng gần đây cũng cho biết họ hiện không có kế hoạch như vậy. Tuy nhiên, việc giá năng lượng lên cao kỷ lục có thể sẽ thổi bùng lại các cuộc tranh luận về vấn đề này.

Trong bối cảnh xung đột nhiều nơi, thế giới đang tìm đến Mỹ để có thêm nguồn cung nhiên liệu. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), trong 4 tuần tính đến ngày 28/8, Mỹ xuất khẩu trung bình 1,77 triệu thùng dầu diesel mỗi ngày. Con số này cao hơn khoảng 31% so với cùng kỳ năm ngoái.

Giá dầu diesel tại Mỹ đã tăng 56% kể từ khi chiến sự Trung Đông nổ ra. "Càng phải chi nhiều tiền cho nhiên liệu, bạn càng còn ít tiền để trả hóa đơn và có lãi vào cuối năm", Scott Litchfield - một tài xế xe tải ở Boston, cho biết trên WSJ.

Công ty vận tải mà ông làm tư vấn hiện vận hành 8 xe tải cỡ trung, mỗi xe tiêu thụ 40-60 gallon nhiên liệu mỗi ngày. Litchfield ước tính công ty hiện phải chi thêm 480-640 USD mỗi ngày cho nhiên liệu và đã tăng giá dịch vụ với một số khách hàng.

Tuần này, ông Trump đã thúc giục một nhóm lãnh đạo ngành lọc dầu hành động nhiều hơn để hạ giá nhiên liệu, trong đó có xây thêm nhà máy lọc dầu mới. Tuy nhiên, các doanh nghiệp đã vận hành nhà máy gần hết công suất để tối đa hóa lợi nhuận và cũng không mặn mà với những dự án mới trị giá hàng tỷ USD.

Giá nhiên liệu cao đã bắt đầu ảnh hưởng đến một số hãng thực phẩm lớn nhất Mỹ. Các lãnh đạo J.M. Smucker gần đây nói với giới phân tích rằng công ty đang ghi nhận lạm phát cao hơn dự kiến, một phần do chi phí vận tải. Lãnh đạo Campbell’s cũng dự báo mức tăng chi phí logistics vào khoảng 2 chữ số trong năm tài chính 2027.

Litchfield thì cho biết ông "hoàn toàn không hài lòng" với các quyết định của chính quyền. "Chẳng có lý do gì để chúng ta phải tham chiến ở Iran", ông phàn nàn.