Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi verilerine göre, 2026’nın ilk dokuz ayında karşılıksız çek tutarı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 50 artarak 270 milyar liraya ulaştı. Reel sektörde finansmana erişim güçlükleri, uzayan tahsilat vadeleri ve ödeme riskleri tartışılırken, iş dünyası temsilcileri çek sistemine ve yasal düzenleme ihtiyacına ilişkin farklı görüşler ortaya koydu.
Bloomberg HT’ye değerlendirmelerde bulunan Ayakkabı Yan Sanayicileri Derneği (AYSAD) Yönetim Kurulu Başkanı Sait Salıcı ile Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Başkanı Burak Önder, ödeme güvenliğinin artırılması gerektiğine dikkat çekti.
TOBB Hazır Giyim ve Konfeksiyon Meclisi Başkanı Şeref Fayat ise mevcut yasal yaptırımların yeterli olduğunu belirterek çekleri ciro edenler ve ilk keşide sahibi iyi araştırılmalı mesajını verdi.
Salıcı: Çek yasasında düzenleme çok hızlı gelmeli
Karşılıksız çeklerdeki artışın sanayiciler açısından önemli bir risk oluşturduğunu belirten Salıcı, ödeme vadelerinin uzamasının şirketlerin finansal yükünü artırdığını söyledi. “Ödeme vadeleri bizim tarafta çok uzadı. Bu çok önemli bir konu. Sektörümüz açısından hem vadelerin uzaması hem de çek yasasındaki düzenlemenin çok hızlı bir şekilde gelmesi gerekiyor” dedi.
Mevcut sistemde bankaların karşılıksız çekler için ödediği tutarın yetersiz olduğunu savunarak, “Bir milyonluk, 10 milyonluk tek yaprak bir çekte bankaya gittiğinizde yaklaşık 16 bin lira alıyorsunuz. Çekin karşılığı yok” ifadelerini kullandı.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın 2026 yılı için belirlediği düzenlemeye göre, bankaların karşılıksız çeklerde her bir çek yaprağı için yasal sorumluluk tutarı 16 bin 350 lira olarak uygulanıyor.
Salıcı, yüksek tutarlı ticari işlemlerde bu güvencenin yetersiz kaldığını belirterek yeni bir çek sistemine geçilmesi gerektiğini vurguladı.
Önder: Uzayan ödeme vadeleri sektör üzerindeki baskıyı artırıyor
Züccaciyeciler Derneği (ZÜCDER) Başkanı Burak Önder de ekonomideki daralmanın özellikle perakende ve tüketici tarafında hissedilmeye başladığını belirtti. Sektörün henüz daralmanın tüm etkilerini yaşamadığını ancak alışverişlerdeki yavaşlamanın ve tahsilat sürelerindeki uzamanın risk oluşturduğunu ifade ederken, “Özellikle tüketici ve perakende tarafında alışverişleri durduran bir şok etkisi yaşandı. Ekonomik anlamda bir daralma görüyoruz. Ödeme vadeleri bizim tarafta da çok uzadı” değerlendirmesinde bulundu.
Karşılıksız çeklerdeki artışın ticari ilişkilerde güven sorununu büyüttüğüne dikkat çekerek, çeklerin vadesinde tahsil edilip edilemeyeceğine ilişkin belirsizliğin şirketlerin nakit akışını olumsuz etkilediğini vurguladı. Çek sisteminde güvence mekanizmasının güçlendirilmesi gerektiğini belirterek, bankaların karşılıksız çeklerde ödediği tutarın ticari işlemlerin büyüklüğü karşısında yetersiz kaldığını ifade etti. Dijital bir sisteme geçilmesinin altını çizdi.
Çeklerin tahsilatında yaşanan sorunların sanayici ve tedarikçiler üzerindeki baskıyı artırdığını belirterek, Çek Kanunu’nda hızlı bir düzenlemeye gidilmesi ve güvenli çek sistemine geçilmesi gerektiğini savundu.
Fayat: Çekleri ciro edenler ve ilk keşide sahibi iyi araştırılmalı
TOBB Hazır Giyim ve Konfeksiyon Meclisi Başkanı Şeref Fayat ise piyasalardaki sıkışıklık nedeniyle karşılıksız çeklerin bütün sektörlerde arttığını belirtti. Hazır giyim sektöründe uzayan ödeme vadelerinin de tedirginlik yarattığını ifade ederek, “Bir firmada vade ne kadar uzunsa risk toplamı da o kadar artıyor” değerlendirmesinde bulundu.
Çek sistemindeki mevcut yaptırımlara dikkat çekerek, “Belki de ödeme araçları içinde en güvenlisi çekle ödeme. Ödemezseniz hapse giriyorsunuz. Burada çekleri ciro edenler ve ilk keşide sahibi iyi araştırılmalı. Ben çek konusunun yeterli bir regülasyona sahip olduğunu düşünüyorum” dedi.
Fayat’ın değerlendirmesi, çek sisteminde yeni yasal düzenleme isteyen sektör temsilcilerinden ayrıştı.
Çek Kanunu’nda son düzenleme 2025’te yapıldı
Türkiye’de çek mevzuatının temelini oluşturan 5941 sayılı Çek Kanunu’nda son değişiklik 19 Aralık 2025’te yürürlüğe girdi. 7566 sayılı Kanun ile ileri tarihli çeklerin üzerinde yazılı tarihten önce bankaya ibraz edilmesini geçersiz sayan uygulama 31 Aralık 2028’e kadar uzatıldı.
Karşılıksız çeklere yönelik cezai yaptırımlarda esaslı değişiklik ise en son 2016 yılında yapıldı. 6728 sayılı Kanun ile karşılıksız çek düzenlenmesine ilişkin adli para cezası ve çek düzenleme yasağı öngörülürken, adli para cezasının ödenmemesi durumunda hapis cezasına çevrilmesi de düzenlendi.
Karşılıksız çek tutarındaki yükseliş, reel sektörde ödeme güvenliğinin nasıl sağlanacağına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşırken, iş dünyasında yeni düzenleme ihtiyacına yönelik görüş ayrılığı sürüyor.
