Dịp Quốc khánh 2/9, nhiều gia đình trên cả nước chuẩn bị mâm cơm, dâng ngũ quả lên bàn thờ tưởng nhớ ngày mất của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
9h47 ngày 2/9/1969 (21/7 âm lịch), sau một cơn đau tim đột ngột Chủ tịch Hồ Chí Minh từ trần, thọ 79 tuổi. Năm đó, để ngày mất của Người không trùng với ngày vui Quốc khánh của dân tộc, thông báo chính thức công bố thời điểm từ trần là ngày 3/9. Đến năm 1989, Bộ Chính trị xác nhận lại ngày mất chính xác là 2/9/1969.
Năm nay, ngày Quốc khánh 2/9 lại trùng với ngày giỗ theo lịch âm (21/7), khiến hoạt động tưởng nhớ tại các địa phương thêm ý nghĩa.
Sáng 1/9, ông Nguyễn Minh Cảnh, 78 tuổi, ở xã Hòa An, TP Cần Thơ đi chợ mua thực phẩm về "làm cơm giỗ Bác Hồ" như truyền thống gia đình suốt 18 năm qua.
Vợ ông sức khỏe yếu, không thể vào bếp. Cùng con gái ông Cảnh và các cựu chiến binh trong xã đến phụ giúp. Mâm cơm năm nay có thịt chân giò, rau xào, canh và hoa quả.
Khi cỗ dâng lên, hơn 10 cựu chiến binh trong màu áo lính chắp tay trước di ảnh. "Hôm nay là ngày giỗ Bác, chúng con sắp lễ dâng lên, cầu cho đất nước hòa bình, ấm no", ông Cảnh khấn.
Gia đình ông Cảnh bắt đầu làm mâm cơm giỗ Chủ tịch Hồ Chí Minh từ dịp Quốc khánh 2008. Ông cho biết đây là cách bày tỏ lòng biết ơn người lãnh tụ mà ông luôn kính trọng.
Ngày Chủ tịch Hồ Chí Minh qua đời năm 1969, ông Cảnh khi ấy hoạt động du kích ở địa phương và Tiểu đoàn Tây Đô. Ông cùng các đồng đội đeo băng đen trước ngực để tang. Dịp 2/9 các năm sau, ông thường thắp hương tưởng nhớ. Sau này khi gia đình có điều kiện kinh tế tốt hơn, ông làm cơm dâng lễ đầy đặn.
Truyền thống của gia đình ông Cảnh là động lực để từ năm 2017 xã Hòa An thành lập mô hình "Mâm cơm dâng Bác". Cứ đến dịp 2/9 hoặc 21/7 âm lịch, những cựu chiến binh trong xã lại tìm về, cùng nhau chuẩn bị mâm cơm, kể chuyện chiến đấu để con cháu hiểu hơn giá trị của hòa bình.
Ông Nguyễn Tấn Đạt, Phó chủ tịch Ủy ban MTTQ xã, cho biết mô hình hiện được triển khai tại hai ấp với khoảng 40 cựu chiến binh tham gia. "Chúng tôi muốn lan tỏa lòng biết ơn những người có công với đất nước và giáo dục tinh thần yêu nước cho thế hệ trẻ", ông Đạt nói.
Tại Kim Liên, Nghệ An, không khí tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh hiện diện trong từng gia đình. Từ cuối tháng 8, những con đường dẫn vào xã được trang trí bằng cờ hoa. Tại nhà riêng, bà con lau dọn "bàn thờ Bác Hồ", chuẩn bị cho ngày lễ lớn.
"Thông thường, bà con sẽ làm giỗ theo ngày âm lịch. Năm nay ngày 21/7 âm lịch trùng 2/9 nên sự kiện càng thêm ý nghĩa. Bà con chuẩn bị trước cả tuần lễ", chị Nguyễn Thị Hường, Bí thư chi bộ Xóm Làng Sen, nói.
Trước giỗ một ngày, người dân trong thôn làm xôi, gà mang đến khu tưởng niệm dâng hương. Sáng 2/9, các gia đình bày biện ngũ quả, cỗ mặn hoặc chay tại nhà riêng. "Gia đình làm lễ đơn giản thì có hoa quả, nhiều nhà cúng chay hoặc làm cỗ mặn", chị Hường cho biết.
Ngày giỗ Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng là dịp con cháu của xã Kim Liên đi làm ăn xa trở về, quây quần bên gia đình và nhắc nhớ về vị lãnh tụ quê hương.
Tại Hà Nội, mỗi dịp 2/9 bà Bích Hường, 70 tuổi, duy trì thói quen xếp hàng vào Lăng viếng Chủ tịch Hồ Chí Minh và thăm ngôi nhà số 67 - phía sau Phủ Chủ tịch, nơi Bác sống, họp Bộ Chính trị và làm việc với các cán bộ Trung ương trong giai đoạn 1967–1969.
Ở nhà riêng, bà chuẩn bị hoa quả và mâm cơm chay dâng lên bàn thờ. "Ông nội và cha tôi đều là chiến sĩ cách mạng nên tôi luôn ý thức hòa bình hiện tại được đổi bằng sự hy sinh của rất nhiều người đi trước", bà nói.
Dù đang bị ốm, sáng 2/9 năm nay bà Hường vẫn dậy sớm chuẩn bị mâm ngũ quả thắp hương. Bà cho biết việc duy trì nghi lễ này hàng năm nhằm nhắc nhở con cháu trân trọng hiện tại. "Tôi mong sau này mình mất đi, con cháu vẫn duy trì truyền thống này của gia đình", bà nói.
Đánh giá về nét văn hóa này, GS TS Nguyễn Quang Ngọc, Phó chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, cho rằng việc các gia đình làm lễ giỗ Chủ tịch Hồ Chí Minh phản ánh truyền thống uống nước nhớ nguồn.
"Chủ tịch được xem như một người thân thiết trong nhiều gia đình Việt Nam. Việc này cho thấy sức mạnh của sự đồng thuận và niềm tin chung vào những giá trị mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại", ông Ngọc nói.
