Beyaz Saray’da iç savaş

ABD’de Donald Trump yönetiminin ara seçimlerin ardından İran’a yeni bir saldırı dalgasına hazırlandığı iddia ediliyordu. Ancak Cumhuriyetçilerin ağır yenilgisinde İran savaşının başlıca sorumlu tutulması, Beyaz Saray’da yeni bir mücadeleyi tetikledi. Amerikan basınına göre Başkan Yardımcısı JD Vance’in başını çektiği müzakere yanlısı kanat “anlaşalım”, Savunma Bakanı Pete Hegseth’in öncülük ettiği şahin kanat ise “vuralım” diyerek Trump’ı kendi çizgisine çekmeye çalışıyor. Vance’in iki haftadır İran’la dolaylı görüşmeler yürüttüğü, şahinlerin ise “vurmak için az zamanımız kaldı” diyerek Trump’a baskı yaptığı belirtiliyor. Bölge ülkeleri de yeni bir çatışmayı önlemek için Tahran’la temaslarını yoğunlaştırdı. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, son 48 saatte 12 mevkidaşıyla görüştüğünü açıkladı. Bu diplomatik trafiğin en somut adımı ise Katar’ın Hürmüz Boğazı’nı açmaya yönelik teklifi.

Beyaz Saray’daki İran krizinde üç cephe belirginleşti. Hafta ortasında yayımladığı uzun mesajla seçim yenilgisini İran savaşına bağlayan ve savaş yanlılarını isim vermeden hedef alan Vance ile Trump’ın Özel Temsilcisi Steve Witkoff müzakere cephesinde öne çıkıyor. Savaşın başından beri saldırıları savunan Hegseth ve CENTCOM Komutanı Amiral Brad Cooper ise yeni bir büyük çaplı harekâtla İran’ın nükleer programından vazgeçirilebileceğini düşünüyor. Şahinler, bugünkü askeri çıkmazın sorumluluğunu nisan ayında İran’la mutabakat yapılmasını ve operasyonların durdurulmasını savunan Vance, Rubio, Witkoff ve Jared Kushner’a yüklüyor. Dışişleri Bakanı Marco Rubio ve Hazine Bakanı Scott Bessent ise yeni saldırılar yerine yaptırımların ve deniz ablukasının sürdürülmesinden yana.

Axios’a göre Vance, son iki haftadır İran’la dolaylı görüşmelere bizzat dahil oluyor. Katar Başbakanı Muhammed el Sani ve Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir’le neredeyse her gün görüşen Vance, İran Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Sekreteri Muhsin Rızai’ye müzakerelerin yeniden başlamasını öneren bir mektup gönderdi. İranlı yetkililer mektubun olumlu karşılandığını belirtirken taraflar arasında teknik düzeyde toplantı düzenlenmesi de gündemde.

Şahinler ise Trump’a yeni saldırı için yaklaşık sekiz haftalık fırsat penceresi kaldığını söylüyor. NBC News’e göre ocakta Demokratların kontrolündeki yeni Kongre göreve başlamadan harekete geçilmesini istiyorlar. ABD’nin bölgede 50 binden fazla askeri, 20’den fazla gemisi ve 200’den fazla uçağı bulunuyor. Olası harekâtın İran’ın petrol ve doğal gaz altyapısı ile Kazma Dağı’ndaki nükleer tesisleri hedef alması değerlendiriliyor.

Amerikan donanması Basra Körfezi açıklarında İran’a yönelik ablukayı sürdürürken, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı Tahran’ın nükleer programına ilişkin kritik bilgi sağlayanlara 20 milyon dolara kadar ödül verileceğini açıkladı.

ABD’deki İran tartışması sürerken bölge ülkeleri yeni bir çatışmayı önlemek için diplomatik temaslarını artırıyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, dün yaptığı açıklamada son 48 saatte aralarında Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın da bulunduğu 12 mevkidaşıyla görüştüğünü belirtti. Bu diplomatik trafiğin öne çıkan adımı ise Katar’ın hazırladığı anlaşma taslağı. The Guardian’a göre Katar, ABD ablukasının kaldırılması ve dondurulmuş 8 milyar dolarlık İran varlığının bir bölümünün serbest bırakılması karşılığında Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı denetçilerinin bombalanan nükleer tesisleri ziyaret etmesini ve Hürmüz Boğazı’nın açılmasını öngören bir planı taraflara sundu. Katar Emiri Temim bin Hamed el Sani’nin öneriyi cuma günü Trump’a iletildiği, İran’ın ise Lübnan’daki savaşın sona ermesi, ABD güçlerinin bölgeden çekilmesi, yaptırımların hafifletilmesi ve savaş tazminatı ödenmesi gibi ek şartlar öne sürdüğü belirtiliyor.

İSRAİL Başbakanı Binyamin Netanyahu ve Mossad Direktörü Roman Gofman’ın, 27 Ekim’deki İsrail seçiminden bir gün önce İran’a yönelik bir operasyon düzenlemeyi planladığı, ancak ABD’nin durumdan haberdar olmasının ardından girişimi engellediği öne sürüldü. İsrailli Kanal 12 televizyonuna göre, İsrail güvenlik kurumlarının üst düzey yetkilileri, operasyonun İran’la büyük çaplı bir tırmanışa yol açabileceği ve seçimlerin ertelenmesine neden olabileceği endişesiyle plana destek vermedi. Buna rağmen hazırlıkların sürdüğü, ancak İsrailli bir güvenlik görevlisinin yaptığı hata sonucu ABD’nin operasyondan haberdar olduğu ve Washington’ın girişimi durdurduğu iddia edildi. İsrail Başbakanlık Ofisi ise iddiayı yalanlayarak Netanyahu’nun seçim öncesinde İran’a saldırının gündemde olmadığını açıkladığını belirtti.