Dilovası'ndaki Ravive Kozmetik faciası davası öncesi kaçak yapı ve denetim gerçekleri

Dilovası’nda 3’ü çocuk 7 işçinin yaşamını yitirdiği Ravive Kozmetik yangınına ilişkin davanın dördüncü duruşması salı günü (8 Eylül'de) görülecek. Kamu görevlileri hakkındaki dosyanın ana davayla birleştiği duruşmada, 7 belediye görevlisi ilk kez sanık olarak yargılanacak. Dilovası faciasının ardından yangının çıktığı yapının kaçak ve ruhsatsız olduğu ortaya çıkarken, kamu görevlilerinin ihmali de soruşturma konusu olmuştu. Facianın ardından “kaçak yapılara geçit yok” ve “sıfır tolerans” açıklamaları yaparak denetim çalışmaları medyaya yansıyan Dilovası Belediyesi’nin ruhsatsız işyerlerine yönelik uygulamalarını sahada araştırdık.

Ravive Kozmetik faciasının meydana geldiği bölgeden başlayarak Dilovası Çerkeşli’ye uzanan incelememizde, daha önce ruhsatsızlık nedeniyle mühürlenen bazı işletmelerin durumunu kontrol ettik.

Patlamanın meydana geldiği Ravive Kozmetik’in solunda, İŞKUR binasının karşısında bulunan Aksu Metal isimli işletmenin de patlamanın ardından kapatıldığını öğrendik.

İşletmenin kapısındaki mühür hala duruyordu ancak patlamanın yaşandığı sokaktan uzaklaşıp daha ücra yerlere baktığımızda farklı bir tabloyla karşılaştık.

Patlamanın ardından Dilovası Belediyesi tarafından Çerkeşli bölgesinde ruhsatsız olduğu gerekçesiyle kapatıldığı anlar medyaya yansıyan fabrikaya gittik.

Fabrikaya ulaştığımızda içeride üretim faaliyetinin sürdüğünü gözlemledik.

Fabrikanın önünde görüştüğümüz bir çalışana, işletmenin daha önce mühürlendiği yönündeki bilgiyi sorduk. Çalışan ise “Bizim mühürlendiğinden haberimiz yok, burada üretim var” yanıtını verdi.

Fabrikadan uzaklaştığımız sırada ise daha önce üretimin yapıldığı dışarıdan bakınca belli olan fabrikanın kapıları kapatıldı, işçiler içeri çekildi. Böylece dışarıdan bakıldığında üretim yapılmadığı izlenimi oluşturulmaya çalışıldı.

Söz konusu işletme kısa süre önce yerel basına yansımış, ruhsatsız olduğu gerekçesiyle mühürlendiği ortaya çıkmıştı.

İlçede daha önce mühürlenen işletmelerin tek tek yeniden kontrol edildiği ve belediye ekiplerinin “sıfır tolerans” anlayışıyla sahada çalışma yürüttüğü sık sık vurgulanmıştı.

Belediye yetkilileri ayrıca halkın güvenliği için hiçbir işletmeye ayrıcalık tanınmadığını, denetimlerin aralıksız sürdürüleceğini ve ilçede risk oluşturan yapıların tek tek tarandığını belirtmişti. Ancak görülen tablo; “hiçbir işletmeye ayrıcalık tanınmıyor”, “sıfır tolerans” ve “denetimler aralıksız sürüyor” açıklamalarının sahadaki uygulamalarla ölçüşmediğini ortaya çıkardı.

TESPİT ETTİĞİMİZ İŞYERİNİ BELEDİYEYE SORDUK: 'MÜHÜRLENEN İŞLETMELER İLGİLİ MEVZUAT ÇERÇEVESİNDE TAKİP EDİLİYOR'

Tespit ettiğimiz işletmeyi Dilovası Belediyesi’ne de sorduk. İşyerinin neden yeniden faaliyete geçtiğini ve mührün kaldırılmasını gerektiren bir gelişme yaşanıp yaşanmadığını sormamıza rağmen belediye, işletmeye ilişkin sorularımıza yanıt vermedi; bunun yerine facianın ardından 20 işyerini mühürlediklerini, mühürlenen işletmeleri mevzuat çerçevesinde takip ettiklerini ve denetimlerin daha etkin yürütülmesi için 10 yeni zabıta personeli istihdam ettiklerini bildirdi.

Belediyenin yanıtı şöyle oldu:

“İlçemizde meydana gelen yangın faciasından önce ve sonra, Belediyemiz Zabıta Müdürlüğü ile ilgili müdürlüklerimiz tarafından denetim ve kontrol çalışmaları, yürürlükteki yasal mevzuat çerçevesinde yoğun bir şekilde yürütülmektedir. Yangın faciasının ardından ise söz konusu denetimler daha da sıklaştırılmıştır.

Belediyemiz tarafından gerçekleştirilen denetimler sonucunda mühürleme işlemi uygulanan işletmeler hakkında, genel olarak 3572 sayılı İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik ile 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nun ilgili hükümleri doğrultusunda işlem tesis edilmektedir.

Mühürlenen işletmelerin mevzuata uygun hale getirilebilecek durumda olması halinde, gerekli yasal şartların yerine getirilmesi ve işletmenin mevzuata uygun hale getirilmesi için ilgili süreç işletilmektedir.

İşletmenin mevcut haliyle yasal hale getirilemeyecek durumda olması halinde ise, ilgili mevzuat hükümleri doğrultusunda işyerinde bulunan hammadde, malzeme ve diğer unsurların tahliye edilmesine yönelik süreç yürütülmektedir. Bu kapsamda, işletme sahibinin tahliye işlemlerinin başlatılması amacıyla Belediyemize müracaat etmesi halinde, ilgili yönetmelik hükümleri doğrultusunda gerekli süre verilerek tahliye işlemlerinin gerçekleştirilmesi sağlanmaktadır.

Mühürleme işlemleri, işletmelerin faaliyet ve risk durumları dikkate alınarak sıhhi müesseseler, gayrisıhhi müesseseler ve umuma açık istirahat ve eğlence yerleri kapsamında değerlendirilmekte ve ilgili mevzuat hükümlerine göre gerekli işlemler uygulanmaktadır.

İlçemiz genelinde yürütülen denetimler kapsamında yaklaşık 20 işletmede mühürleme işlemi gerçekleştirilmiştir.

Söz konusu işletmelere ilişkin süreçler ilgili mevzuat çerçevesinde takip edilmektedir. Ayrıca, ilçemizde denetimlerin daha etkin, düzenli ve sağlıklı bir şekilde yürütülmesi amacıyla belediyemiz bünyesinde 10 yeni zabıta personelinin görevlendirilmesi/istihdam edilmesi sağlanmış olup, denetim faaliyetlerimiz aralıksız devam etmektedir.

Belediyemiz, ilçemizde faaliyet gösteren tüm işletmelere yönelik denetim ve uygulamalarını herhangi bir ayrım gözetmeksizin, kamu güvenliği ve sağlığının korunması ile yürürlükteki mevzuat hükümleri doğrultusunda sürdürmektedir.”

BAKANLIĞA İŞ GÜVENLİĞİNİ SORDUK, VERGİ DENETİMİ CEVABI GELDİ

Türkiye genelinde kayıt dışı istihdam oranının yüzde 25,9 olduğu dönemde, Sayıştay; Kocaeli Büyükşehir Belediyesi’ne ilişkin 2024 yılı denetiminde 1.824 işyerinden 614’ünün ruhsatsız faaliyet gösterdiğini tespit etti. Aynı dönemde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan da iş sağlığı ve güvenliği konusunda “İhmali olanların gözünün yaşına bakmıyoruz” açıklamasını yaptı.

CİMER üzerinden yaptığımız bilgi edinme başvurusuyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na; Dilovası bölgesinde son bir yıl içerisinde ruhsatsız ve kayıt dışı çalıştırmaya ilişkin CİMER’e kaç şikayet yapıldığı, ayrıca bölgede kaç ruhsatsız ve kayıt dışı işyeri bulunduğunu, bu işyerlerinin kaçının iş güvenliği denetimine tabi tutulduğunu, denetlenen kaç işyerinde eksik ve usulsüzlük tespit edildiğini ve bu işyerlerine yönelik hangi işlemlerin uygulandığını, işçi sağlığı ve güvenliği denetimlerine ilişkin sorularımızı sorduk. Ancak bakanlığa yönelttiğimiz sorulara Kocaeli Defterdarlığı’ndan yanıt geldi.

Defterdarlık, başvuruda belirtilen hususlarla ilgili olarak vergi denetim birimlerince sektörel bazda “yaygın ve yoğun denetim programları” kapsamında denetimler yapıldığını bildirdi.

İhbar kanalları üzerinden Kocaeli Defterdarlığına ulaşan başvuruların da Yaygın ve Yoğun Vergi Denetimi programına alındığı, vergi mevzuatı yönünden yoklama ve denetim işlemlerinin gerçekleştirildiği belirtildi.

KAMU KURUMLARININ İHMALLERİ BİLİRKİŞİ RAPORUNA YANSIDI

Ravive Kozmetik faciasına ilişkin soruşturma ve dava sürecinde, işverenin yanı sıra belediye, SGK/İŞKUR ve iş güvenliği denetimlerine ilişkin çok sayıda ihmal tespit edildi.

Bilirkişi raporlarına göre, facianın yaşandığı yapı için 2021 yılında yapı durdurma tutanağı düzenlendi, ardından yıkım kararı ve idari para cezası uygulandı. Ancak yapı yıkılmadı ve faaliyetine devam etti. Ruhsatsız ve kaçak olduğu bilinen yapıda, ruhsat ve kullanım izni olmadan üretim yapıldığı ve işçilerin çalıştırıldığı da dava dosyasına yansıdı.

KAÇAK YAPI BİLİNİYORDU, YIKILMADI

Dosyada 7 belediye görevlisi sanık olarak yer alırken, kaçak olduğu bilinen yapının neden yıkılmadığı ve denetim ile mühürleme işlemlerinin neden gerektiği şekilde uygulanmadığı soruşturmanın temel başlıkları arasında yer aldı.

İddianamede Belediye Başkan Yardımcısı Necati Temiz, ruhsati bulunmayan adreste önüne gelen evrak eksiksiz olduğunu düşünerek ruhsatı imzaladığını savundu. Temiz ayrıca Dilovası’nda yıkılmayı bekleyen “yüzlerce” kaçak yapı bulunduğunu söyledi.

Eski Yapı Kontrol Müdürü Cihan Sorgucu ise dönemin AKP’li Dilovası Belediye Başkanı Hamza Şayir’in kaçak yapılarla ilgili işlemler konusunda kendisine baskı yaptığını iddia etti.

“YÜZDE 98’İ KAÇAK” İDDİASI

Tutuklu Yapı Kontrol Müdürü Muammer Telli de kolluk ifadesinde Dilovası’nın yüzde 98’inin kaçak yapı olduğunu tespit ettiğini, bu yapılar arasında kamu kurumlarının da bulunduğunu ve bütçe sıkıntısı nedeniyle yıkımların yapılamadığını iddia etti.

BELEDİYE: “İDARİ SÜREÇLERİN SONUCU”

Belediye ise yapının yıkımına karar verildiğini ancak gerekli makine ve ekipmana sahip olunmaması, bütçe imkânsızlıkları ve teknik yetersizlikler nedeniyle yıkımın gerçekleştirilemediğini savundu. Yıkımdaki gecikmenin kusurdan değil idari süreçlerden kaynaklandığını belirten belediye, sürekli ve anlık denetim yükümlülüğü bulunmadığını ve idari gecikmeler ile organizasyonel aksaklıkların cezai sorumluluk doğurmayacağını ileri sürdü.

AİLELER: SADECE BELEDİYE ÇALIŞANLARI YETMEZ

Gebze Adliyesi önünde adalet talep eden aileler ise kamu görevlileri dosyasının kapsamına tepki göstererek “tüm sorumluların dosyaya dahil edilmesini” istiyor. Patlamada hayatını kaybeden Esma Gikan'ın eşi Aytekin Gikan; kamu görevlileri hakkındaki soruşturmanın yalnızca birkaç belediye çalışanıyla sınırlı tutulmaması gerektiğini, işyerinin yıllarca faaliyet göstermesine imkan veren bütün idari süreçlerin incelenmesi gerektiğini söyledi.

Ailelerin SGK önünde yaptıkları açıklamada da, “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, yangın sonrası açığa alınan ve görevine iade edilen SGK Kocaeli İl Müdürü Mehmet Salih Aydın, Kocaeli İşkur Müdürü Ulvi Yılmaz ve ismi geçen diğer kurum yetkilileri dosyada sanık olarak yargılanmalıdır. Aynı zamanda Dilovası Belediye Başkanı Ramazan Ömeroğlu, eski dönem Belediye Başkanı Hamza Şayir ve Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın dahil olmak üzere ilgili tüm belediye yetkilileri dosyaya dahil edilmelidir” denildi.

BÜYÜKŞEHİR YARGILANMIYOR

Aileler ayrıca Kocaeli Büyükşehir Belediye yetkililerin de soruşturma kapsamına alınmasını talep ediyor. Büyükşehir Belediyesi’nin yangın güvenliği, itfaiye uygunluğu, tehlikeli madde kullanılan işyerlerinin denetimi ve koordinasyon bakımından sorumlulukları bulunurken, bu durum bilirkişi heyet incelmesine de yansıdı: Kocaeli Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı’nın 27 Ağustos 2020 tarihli yangın emniyet raporu, “yangın algılama sistemi açısından işaret bulunmadığı; duman kontrolü, yağmurlama sistemi, otomatik söndürme sistemi, paratoner, basınçlandırma sistemi, acil anons ve sesli-ışıklı uyarı sistemi gibi unsurların ise “gerekmiyor” olarak değerlendirildiği belirlendi.

TEHLİKE SÜRÜYOR!

Davanın avukatlarından Elif Yetigin, kaçak yapıların bilinmesine rağmen faaliyetlerin sürmesini “tehlikenin devam etmesi” olarak değerlendirdi. Yetigin, ruhsatsız ve kayıt dışı işletmelerde üretimin devam etmesinin yeni iş cinayetleri açısından risk oluşturduğunu belirterek şunları söyledi:

“Maalesef bu tablo, Türkiye’deki işçi cinayetlerinin asıl sebebinin çalışma düzeni olduğunu gösteriyor. Türkiye’de kayıt dışılığın, merdiven altı üretimlerin olduğunu biliyorduk ancak Dilovası katliamıyla bunların kamu eliyle nasıl görmezden gelindiğini de görmüş olduk.

Sorumluluğu olan kamu kurumları ele ele verip bu cinayete zemin hazırladılar. Çalışma Bakanlığı, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi, Dilovası Belediyesi, Sağlık Bakanlığı, SEPAŞ… Bu cinayette asli sorumlu olması gerekirken yalnızca Dilovası Belediyesinde, çoğunluğu alt kademede bulunan 7 kamu görevlisi sorumluymuş gibi iddianame düzenlenmesine başından beri itiraz ettik ve sorumlu kamu kurumlarını tek tek sıraladık.

Ancak belediyede başta belediye başkanının yargılanması gerekirken bu dahi yapılmadı. Şüpheliler ve kamu kuruluşları yönünden eksik sorumluluk atfeden bu iddianameyi kabul etmiyoruz. Diğer sorumlu kamu kurum görevlilerinin de dahil edildiği soruşturmaların açılması için hukuk mücadelemiz devam edecek.

İskânı olmayan, kaçak ve 7 işçiye mezar olan yapının önünde fotoğraf çektirenler, şimdi ruhsatsız işyerleriyle mücadele ettiğini pazarlıyor. Sadece Dilovası’nda 200’den fazla yıkılmayı bekleyen yapı varken, bunların kaçının işyeri olduğu açıklanmazken ve bu işyerlerinde bile isteye üretime devam ediliyorken kurumlar nezdinde işçilerin canının hiçbir kıymeti yok.

2024 Sayıştay denetim raporunda Kocaeli’de 428 gayrisıhhi müessesenin işyeri açma ve çalışma ruhsatı yok. Bu sayı, toplam GSM içinde üçte bir gibi ciddi bir orana sahip.”