ABD Başkanı Donald Trump, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 81. oturumunda yaptığı konuşmada savaşlardan iklim değişikliğine, ABD'ye yönelik yatırım taahhütlerinden mühimmat stoklarına ve Washington'daki suç oranlarına kadar birçok konuda dikkat çeken iddialarda bulundu. CNN International'ın gerçeklik kontrolünde, Trump'ın bazı açıklamalarının gerçeği yansıtmadığı, bazılarının ise mevcut verileri ciddi şekilde abarttığı belirtildi.
"SEKİZ SAVAŞI SONA ERDİRDİM" İDDİASI
Trump, konuşmasında göreve geldiğinden bu yana sekiz savaşı sona erdirdiğini söyledi. Trump, sözünü ettiği çatışmalar arasında Kamboçya-Tayland, Kosova-Sırbistan, Ruanda-Demokratik Kongo Cumhuriyeti, Hindistan-Pakistan, Ermenistan-Azerbaycan ve Gazze'deki savaşı saydı. Daha önce sona erdirdiğini söylediği diğer iki savaşın ise İsrail ile İran arasındaki kısa süreli çatışma ve Mısır ile Etiyopya arasında yaşandığını öne sürdüğü bir savaş olduğunu belirtti.
CNN International'ın analizine göre Trump'ın "sekiz" rakamı açık şekilde abartılı. Listede yer alan iki gelişmenin Trump'ın başkanlığı döneminde savaş niteliği taşımadığı belirtildi.
Mısır ile Etiyopya arasındaki anlaşmazlığın bir baraj projesi nedeniyle yaşanan diplomatik bir anlaşmazlık olduğu, Sırbistan ile Kosova arasındaki durumun da Trump'ın iddia ettiği gibi sona erdirilmiş bir savaş olmadığı aktarıldı.
RUANDA VE KONGO'DAKİ ÇATIŞMALAR SONA ERMEDİ
Trump, ABD'nin arabuluculuğuyla Ruanda ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti arasında varılan anlaşmanın ardından iki ülke arasındaki savaşı sona erdirdiğini savundu. Ancak CNN International, iki ülke arasındaki çatışmaların tamamen sona ermediğine dikkat çekti.
Gazze konusunda da benzer bir tablo ortaya çıktı. ABD'nin arabuluculuğuyla ateşkes sağlanmasına rağmen İsrail'in bölgede saldırılarını sürdürdüğü belirtildi.
Trump'ın İsrail ile İran arasında 2025'te yaşanan kısa süreli çatışmanın sona ermesine yardımcı olduğu ifade edilirken, 2026'da İran'a karşı yeni bir savaşın başladığına da dikkat çekildi.
TRUMP'IN "12 YIL İÇİNDE HEPİMİZ ÖLECEĞİZ" SÖZLERİNE İKLİM YANITI
Trump, yapay zekanın insanlara saldırabileceği veya onları öldürebileceği yönündeki uyarıları küçümserken, bu görüşlerin küresel ısınma konusunda geçmişte yapılan benzer uyarılardan kaynaklandığını savundu.
Trump, "küresel ısınma nedeniyle 12 yıl içinde hepimizin öleceğini söyleyen aynı kişilerden" söz etti. ABD Başkanı ayrıca gezegenin ısınmadığını, aksine soğuduğunu ve küresel ısınma nedeniyle "kimsenin ölmediğini" öne sürdü.
CNN International'ın analizinde bu ifadelerin birden fazla açıdan gerçeği yansıtmadığı belirtildi.
"Küresel ısınma" ve "iklim değişikliği" ifadelerinin bilim dünyasında farklı anlamlarda kullanıldığı, ancak her iki kavramın da yaygın şekilde kullanılmaya devam ettiği aktarıldı. Dünya Meteoroloji Örgütünün verilerine göre ise son 11 yıl kayıtlardaki en sıcak 11 yıl oldu. 2023, 2024 ve 2025 de kayıtlardaki en sıcak üç yıl arasında yer aldı.
"12 YIL" UYARISININ ANLAMI FARKLIYDI
Trump'ın atıfta bulunduğu "12 yıl" ifadesinin de dünyanın 12 yıl içinde yok olacağı anlamına gelmediği belirtildi.
2018'de yayımlanan ve geniş yankı uyandıran bilimsel raporda, küresel sıcaklık artışını sanayi öncesi döneme göre 1,5 dereceyle sınırlamak için dünyanın önündeki 12 yıl içinde sera gazı emisyonlarını önemli ölçüde azaltması gerektiği ifade edilmişti.
Raporda, 1,5 derecelik eşiğin aşılması halinde iklim değişikliğinin daha ağır sonuçlarının ortaya çıkabileceği vurgulanmıştı. Uzmanların uyarısının "12 yıl içinde hepimiz öleceğiz" şeklinde olmadığı, bu süre içinde önemli adımlar atılması gerektiği belirtildi.
İklim değişikliğinin insan ölümlerine yol açmadığı iddiası da bilimsel verilerle örtüşmüyor. Dünya Sağlık Örgütü, 2030 ile 2050 yılları arasında iklim değişikliğinin yetersiz beslenme, sıtma, ishal ve sıcak çarpması gibi nedenlerle yılda yaklaşık 250 bin ek ölüme yol açmasının beklendiğini bildiriyor.
"21 TRİLYON DOLARLIK YATIRIM TAAHHÜDÜ ALDIK" İDDİASI
Trump, ABD'ye dünyanın farklı bölgelerinden 21 trilyon dolarlık yeni yatırım taahhüdü geldiğini de söyledi.
CNN International'ın değerlendirmesine göre bu rakamı doğrulayan somut bir kanıt bulunmuyor. Beyaz Saray'ın internet sitesinde Trump'ın ikinci döneminde toplam 11,2 trilyon dolarlık "büyük yatırım duyurusu" yapıldığı iddia ediliyor. Bu rakam bile Trump'ın BM'de açıkladığı 21 trilyon dolarlık tutarın oldukça altında kalıyor.
Daha önce yapılan incelemelerde ise Beyaz Saray'ın listesinde yalnızca yatırım taahhütlerinin bulunmadığı ortaya konmuştu. Listede ticaret anlaşmaları, ekonomik iş birliği vaatleri ve gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bazı uzun vadeli planların da yer aldığı belirtildi.
Federal verilere göre 2025 yılında ABD'ye yapılan yeni doğrudan yabancı yatırım yaklaşık 232 milyar dolar düzeyindeydi.
TRUMP MÜHİMMAT STOKLARINI SAVUNDU
Trump, İran savaşı nedeniyle ABD'nin mühimmat stoklarının azaldığı yönündeki iddiaları da reddetti.
Trump, "Korkaklar ve hainler, Amerika Birleşik Devletleri'nin mühimmatının azaldığını söylemeyi çok isterler, ama bu doğru değil. Kullanmayı düşünebileceğimizden bile çok daha fazla mühimmatımız var ve bunları daha önce hiç olmadığı kadar hızlı bir şekilde üretiyoruz." dedi.
ABD'nin mühimmat stoklarının mevcut durumuna ilişkin gizli bilgiler kamuoyuna açık değil. Ancak CNN International, federal müfettişlik ve Kongre Bütçe Ofisi tarafından hazırlanan raporların mühimmat kullanımının bazı stratejik stoklarda açığa yol açtığına işaret ettiğini aktardı.
Müfettiş genel raporunda, Savunma Bakanlığı tedarik ofisinin "savaşta yapılan mühimmat harcamalarının stratejik envanter açıklarına yol açtığını ve mühimmat ikmali için endüstriyel tabanda darboğazlar ortaya çıkardığını" belirttiği ifade edildi.
Raporda ayrıca, savunma sanayisinin üretim kapasitesini artırmasının "önemli bir süreye" ihtiyaç duyduğu belirtildi. Özellikle katı roket motorlarının üretimi, yüksek kaliteli patlayıcı ve itici maddelerin bulunabilirliği ile nitelikli iş gücü temini alanlarında darboğazların sürdüğü kaydedildi.
KONGRE BÜTÇE OFİSİ: STOKLARIN YENİDEN OLUŞTURULMASI YILLAR SÜREBİLİR
Kongre Bütçe Ofisi de özellikle füze savunma önleyicilerinde açık bulunduğunu bildirdi. Raporda, savaşın ABD'yi birkaç yıl boyunca daha düşük önleyici stoklarıyla bırakabileceği belirtildi.
Rapora göre ABD, Haziran 2025'teki İsrail-ABD ile İran arasındaki kısa süreli çatışmadan önce de sınırlı sayıda füze savunma önleyicisine sahipti. Kurumun hesaplamalarına göre ABD, Haziran 2025'ten bu yana söz konusu mühimmat stokunun yaklaşık yarısı ile üçte ikisi arasındaki bölümünü kullanmış olabilir.
Raporda, mevcut düşük üretim oranları ve üretim kapasitesini artırmanın zorluğu dikkate alındığında, stokların yeniden oluşturulmasının üretim artırılsa bile en az beş yıl sürebileceği ifade edildi.
Savunma Bakanlığı ise ABD'nin mühimmat açığı bulunduğu yönündeki iddiaları reddetmeyi sürdürüyor.
WASHINGTON'DA SUÇ ORANLARI DA GÜNDEMDE
Trump'ın BM konuşmasında öne çıkardığı bir diğer başlık Washington DC'deki suç oranları oldu.
Trump, 20 Ocak'ta göreve geldiğinde Washington'ın "suçla dolu" olduğunu ve kentteki suç oranının o tarihten bu yana yüzde 87 azaldığını söyledi.
Ancak yerel polis verileri, toplam suç vakalarındaki düşüşün Trump'ın açıkladığı orana ulaşmadığını gösteriyor. Washington'da bu yıl pazartesi gününe kadar 15 binden fazla suç vakası kaydedildi. Bu sayı, 2024'ün aynı dönemine göre yaklaşık yüzde 23, 2025'in aynı dönemine göre ise yaklaşık yüzde 15 daha düşük.
Washington Post da daha önce Beyaz Saray'ın başkentte suç oranlarının yüzde 81, yüzde 88 veya yüzde 92 oranında düştüğü yönündeki açıklamalarını destekleyen verilerin ortaya konulamadığını bildirmişti.
