Nhà ở 'dumb home': Xu hướng giảm công nghệ trong không gian sống để tăng tương tác trực tiếp

Nhiều nhà thiết kế ghi nhận khách hàng ưu tiên thiết bị vận hành đơn giản, nội thất thủ công và các khu vực không đồ công nghệ để tăng tương tác trực tiếp.

Khi các thiết bị kết nối, điều khiển bằng ứng dụng và trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, một bộ phận gia chủ lại muốn giảm công nghệ trong không gian sống. Các nhà thiết kế tại London (Anh), New York và Houston (Mỹ) ghi nhận khách hàng có nhu cầu sử dụng thiết bị cơ bản, hệ thống vận hành đơn giản và những khu vực không có màn hình.

Xu hướng này thường được gọi bằng các khái niệm như "dumb home", nội thất analog hoặc không gian "lo-fi". Điểm chung của không gian này nằm ở việc giảm thiết bị thông minh không cần thiết, thay bằng công tắc cơ, ổ cắm tiêu chuẩn và đồ dùng có cách vận hành trực tiếp.

Bari Jerauld, nhà sáng lập Blank Slate Studio tại London, cho rằng nhu cầu trên xuất phát từ tình trạng quá tải kích thích. Đây là trạng thái một người phải tiếp nhận quá nhiều tác động cùng lúc như màn hình, thông báo, âm thanh, hình ảnh, thông tin và các tương tác số, khiến việc tập trung hoặc thư giãn trở nên khó hơn. Thời gian tiếp xúc với màn hình và môi trường số kéo dài khiến nhiều người muốn nhà ở tạo cảm giác đối lập.

Theo Jerauld, khách hàng ngày càng yêu cầu không gian có vật liệu tạo cảm giác ấm áp, dấu ấn thủ công và cách bố trí gợi cảm giác đã được sử dụng qua thời gian, thay vì tập trung vào hệ thống điều khiển công nghệ.

Nhà thiết kế nội thất Thomas Jayne tại New York cũng gặp yêu cầu tương tự. Một số khách hàng của ông muốn chỉ cần bật một công tắc để điều khiển đèn, thay vì sử dụng máy tính, ứng dụng hoặc thiết lập chương trình trước.

Tiến sĩ Sally Augustin, chuyên gia tâm lý môi trường ứng dụng, nhận định hệ thống tự động không phải lúc nào cũng giúp việc sử dụng nhà thuận tiện hơn. Khi người dùng phải can thiệp để cài đặt hoặc xử lý lỗi hệ thống, cảm giác chủ động có thể giảm.

Máy tính có thể gặp sự cố và các thiết bị thông minh cũng có khả năng hoạt động không đúng. Với nhà phụ thuộc nhiều vào tự động hóa, người sử dụng phải tính đến nguy cơ hệ thống mất kết nối hoặc thiết bị ngừng tương thích.

Bên cạnh yếu tố vận hành, việc tổ chức không gian xoay quanh màn hình có thể ảnh hưởng cách các thành viên tương tác. Augustin cho rằng con người có nhu cầu giao tiếp trực tiếp, trong khi điện thoại và màn hình dễ làm gián đoạn cuộc trò chuyện.

Venetia Rudebeck, đồng sáng lập Studio Vero tại London, nhận thấy các gia đình có con nhỏ thuộc nhóm quan tâm nhiều đến xu hướng này. Phụ huynh ngày càng chú ý đến thời gian trẻ sử dụng màn hình và chủ động tạo thêm hoạt động không cần thiết bị điện tử.

Một yếu tố khác thúc đẩy nội thất analog đến từ cảm giác hoài niệm. Theo Augustin, những ký ức tích cực có thể cải thiện tâm trạng, từ đó hỗ trợ khả năng tập trung và tương tác xã hội.

Tuy vậy, các nhà thiết kế không đề xuất loại bỏ hoàn toàn công nghệ. Emily Spanos, nhà thiết kế tại Houston, cho rằng nhà ở cần cân bằng giữa yếu tố hoài niệm và nhu cầu hiện tại. Công nghệ vẫn cần thiết, đặc biệt với người làm việc tại nhà, song không nhất thiết xuất hiện trong mọi hoạt động sinh hoạt.

Spanos thường bố trí một "điểm tập kết" gần lối vào để các thành viên đặt điện thoại khi về nhà. Khu vực này có thể dùng tủ chứa thiết bị tích hợp ổ sạc hoặc một giỏ lớn dùng chung, giúp giảm việc mang điện thoại đến bàn ăn và các không gian sinh hoạt.

Với gia đình có trẻ nhỏ, bà cũng đề xuất điện thoại bàn có dây. Thiết bị cố định khiến người sử dụng tập trung vào cuộc gọi, thay vì vừa trò chuyện vừa thực hiện nhiều thao tác trên điện thoại thông minh.

Rudebeck áp dụng cách tương tự với khu làm việc. Thay vì nhiều màn hình, một số không gian được bố trí bàn đơn giản. Theo bà, việc có một vị trí cố định để ngồi đọc, viết hoặc xử lý công việc tạo thành thói quen riêng, trong bối cảnh nhiều hoạt động đã chuyển sang điện thoại.

Phòng khách cũng không nhất thiết tổ chức toàn bộ ghế ngồi hướng về tivi. Studio Vero đang thực hiện nhiều dự án trong đó gia chủ yêu cầu thêm khu vực dành cho đọc sách, viết, chơi trò chơi cùng trẻ hoặc trò chuyện.

Giải pháp có thể gồm một mảng tường bảng để trẻ vẽ, bàn bi-a cho thanh thiếu niên hoặc hệ kệ sách đặt tại vị trí dễ tiếp cận. Mục tiêu không phải loại bỏ tivi mà phân bổ thêm không gian cho các hoạt động không cần màn hình.

Ngoài cách tổ chức mặt bằng, hệ thống chiếu sáng và ổ cắm cũng được điều chỉnh theo hướng giảm phụ thuộc công nghệ. Samantha Feuer thuộc Norris Studio hạn chế dùng đèn âm trần hiện đại trong một số dự án. Thay vào đó, bà kết hợp đèn gắn nổi, đèn bàn, đèn sàn và đèn tường để tạo nhiều lớp chiếu sáng.

Đèn có thể điều khiển bằng núm xoay giảm sáng hoặc công tắc bật - tắt cơ bản. Feuer cũng ưu tiên ổ cắm điện tiêu chuẩn thay vì tích hợp cổng USB hoặc USB-C trực tiếp vào tường.

Theo bà, chuẩn kết nối có thể tiếp tục thay đổi. Khi cổng sạc được lắp cố định vào tường trở nên lỗi thời, gia chủ phải tháo và thay lại thiết bị. Ổ điện thông thường cho phép gia chủ sử dụng dễ dàng mà không can thiệp vào hệ thống điện âm tường.

Augustin gợi ý sử dụng thêm nội thất và đồ trang trí có đường cong để tạo cảm giác mềm hơn. Thomas Jayne cho rằng thảm thủ công cũng có thể thay đổi nhanh cảm nhận của không gian.

Các nhà thiết kế đánh giá cách tiếp cận analog còn có lợi thế về chi phí sử dụng lâu dài. Thiết bị thông minh có thể hỏng, ngừng được hỗ trợ hoặc không còn tương thích với thế hệ công nghệ mới sau vài năm. Trong khi đó, công tắc cơ, ổ cắm tiêu chuẩn và thiết bị vận hành đơn giản ít phụ thuộc phần mềm, dễ sửa chữa và thay thế.

Theo Feuer, gia chủ khó liên tục nâng cấp nhà theo tốc độ thay đổi của công nghệ. Vì vậy, thay vì biến toàn bộ không gian thành một hệ thống tự động hóa, việc giữ lại những thiết bị cơ bản tại các vị trí phù hợp có thể giúp nhà dễ sử dụng và hạn chế chi phí nâng cấp về sau.