Quan chức LHQ cảnh báo nguy cơ lũ lụt do sông băng gia tăng hồ băng nguy hiểm ở Himalaya

Quan chức cấp cao Liên Hợp quốc cảnh báo khu vực Himalaya đang đối mặt nguy cơ nghiêm trọng từ các trận lũ do sông băng trong tương lai.

Trận lũ quét do sạt lở băng tại Nepal khiến hơn 1.000 người thiệt mạng tuần trước đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về các thảm họa từ sông băng ở vùng Himalaya.

Năm 2020, các nhà nghiên cứu đã xác định 47 hồ băng có nguy cơ mất an toàn tại Nepal, Trung Quốc và Ấn Độ. Con số thực tế hiện nay được ước tính cao hơn nhiều. Điều này không chỉ đe dọa nguồn thủy điện ở khu vực, mà còn đe dọa cuộc sống của những người dân sống ở các vùng ven sông.

"Công nghệ không thể phát triển đủ nhanh để ngăn ngừa thiệt hại dọc theo các hệ thống sông lớn, nơi phải hứng chịu lượng nước tràn từ các hồ băng", Reuters ngày 1/9 dẫn lời Kanni Wignaraja, trợ lý Tổng thư ký Liên Hợp Quốc.

Wignaraja, người đồng thời là giám đốc khu vực châu Á - Thái Bình dương của Chương trình Phát triển LHQ (UNDP), cho biết số dân nằm trong vùng nguy hiểm "lên tới hàng triệu người".

Trận lũ tàn khốc ở Nepal tuần trước xảy ra sau khi một phần sông băng gần đỉnh núi Langtang Lirung sụp đổ, rơi xuống thung lũng, gây sạt lở đất và tạo sóng lũ đổ xuống sông Trishuli.

Lũ do vỡ hồ băng là hiện tượng có phần khác biệt, xảy ra khi nước do băng tan tích tụ phía sau một đập chắn tự nhiên. Áp lực gia tăng cuối cùng có thể khiến đập vỡ hoặc nước tràn qua, tạo ra dòng lũ lớn đổ xuống hạ lưu.

Các quan chức Liên Hợp Quốc cho biết cả hai mối đe dọa này đều đang gia tăng, khi biến đổi khí hậu khiến sông băng trong khu vực tan nhanh hơn, làm kết cấu đất đá trở nên lỏng lẻo và gia tăng áp lực lên các đập chắn hồ băng.

Theo Wignaraja, các dãy núi trong khu vực này cũng tương đối trẻ, do đó chịu tác động từ những dịch chuyển kiến tạo. Điều này có thể kích hoạt những vụ sụp đổ sông băng hoặc vỡ hồ băng.

Giới nghiên cứu đã phát hiện nhiều hồ băng tiềm ẩn nguy hiểm tại các khu vực rộng lớn thuộc dãy Hindu Kush. Tuy nhiên, Wignaraja cho biết không quốc gia nào trong khu vực phụ thuộc vào sông băng nhiều hơn Nepal, cả về nguồn nước lẫn thu nhập.

"Điều đó khiến nước này hiện tại đối mặt với những lựa chọn vô cùng khó khăn", Wignaraja nói.

Với nhiều người sống dọc các con sông, việc chuyển lên vùng đất cao hơn có thể vượt quá khả năng tài chính của họ.

Cơ sở hạ tầng trọng yếu cũng sẽ đối mặt nhiều rủi ro. Thiệt hại về hoạt động sản xuất điện của Nepal có thể nghiêm trọng hơn một số đánh giá trước đó.

Mohan Kumar Dangi, chủ tịch Hiệp hội Các nhà máy sản xuất điện độc lập Nepal, cho biết lũ quét đã làm hư hỏng ít nhất 12 dự án thủy điện tại các huyện Rasuwa và Nuwakot, với tổng công suất 670 MW. Trong đó, 4 dự án đang thi công, 7 dự án đang vận hành và 1 dự án đang trong giai đoạn thử nghiệm.

Bà Wignaraja cho rằng mạng lưới điện và các nhà máy thủy điện có thể được nâng cao khả năng chống chịu lũ lụt bằng cách ứng dụng công nghệ mới. Tuy nhiên, thảm họa tuần trước đã vượt quá khả năng của các biện pháp phòng vệ hiện có.

"Không công trình nào có thể chống đỡ nổi thảm họa này", bà kết luận.