Almanya’da bir duvara “yangın duvarı” (Brandmauer) adı verildi ve yıllardır aşırı sağın demokrasiye sıçramasının bu duvarla önlenebileceği sanıldı. Saksonya-Anhalt’ta önceki gün alınan seçim sonuçları, o duvarın artık pek de yangın önleyici olmadığını gösteriyor.
Yüksek katılımlı seçimde Almanya için Alternatif (AfD) partisi, seçim öncesi tahminlerin ötesine geçerek yüzde 43.8 oyla birinci çıktı. Parti 2021’e göre oyunu ikiye katlamış durumda. Ama 83 sandalyeli mecliste 39’da kaldı; mutlak çoğunluk için 42 gerekiyordu. Yani parti kazandı ama kazanamadı; şimdi soru, geri kalan herkesin AfD’siz bir hükümeti nasıl kuracağı.
Hıristiyan Demokrat Birlik (CDU) çöktü: Oyların neredeyse yarısını kaybedip yüzde 17.2’ye geriledi, ikinci sıraya düştü. Koalisyon ortağı Hür Demokrat Parti (FDP) barajın altında kaldı, Sosyal Demokrat Parti (SPD) yüzde 9.3 oy aldı. Yani mevcut iktidar bloku matematiksel olarak bitti. Yeşiller’in yüzde 8.9 aldığı seçimde AfD’siz bir çoğunluk hükümeti için beş partinin de katılımı gerekiyor, diğer seçeneklerin destek bulması soru işareti.
Solu ve muhafakâzarlığı harmanlayan, “füzyon” bir parti olarak görülen Sosyal Adalet ve Ekonomik Sağduyu İttifakı’nın (BSW) baş adaylarından Thomas Schulze seçim sonrası yaptığı açıklamada, “Tüm partilerle görüşeceğimizi söylemiştik. Buna AfD de dahildir” diyerek olası bir ittifak sinyali verdi.
AfD’nin başbakan adayı Ulrich Siegmund ise partisinin azınlık hükümeti kurmasına sıcak bakmadığını ancak diğer partilerden veya milletvekillerinden destek gelmesi durumunda görüşmeye hazır olduğunu belirtti. Siegmund yeniden seçime gidilmesi durumunda oylarını artıracaklarına kesin gözüyle bakıyor.
Meclis aritmetiğinin nasıl bir denklem ortaya çıkaracağını önümüzdeki günler gösterecek ama bir şey kesin, güvenlik duvarı belli ki yangını durduramıyor.
AfD duvara karşın ve hatta belki duvardan ötürü yükselişte.
DUVAR TEK BAŞINA YETMİYOR
Daha önce Die Linke’de (Sol Parti) görev yapmış olan, siyasi danışman Francesco Garita’nın Cumhuriyet’e söylediği cümle çok can alıcı aslında: “Demokrasi yalnızca insanların oy kullanmasına izin verilmediğinde ölmez; insanlar kendi özgürlüklerini ellerinden almak isteyenlere oy verdiğinde de ölür.” Garita’ya göre yükseliş “önlenemez” değil ama duvar tek başına yetmiyor; barınma, göç, güvensizlik gibi gerçek sorunlara gerçek yanıt üretilmediği sürece de yetmeyecek.
AfD hâlâ Almanya Anayasa Koruma Teşkilatı’nın “aşırı sağ şüphesi” altında izlediği bir parti. Eğer bir eyalet hükümeti kurmayı başarırsa, 2. Dünya Savaşı’ndan beri ilk kez resmen “aşırı sağ” diye sınıflandırılan bir parti bir eyaleti yönetmeye başlayacak - AfD’nin 2024’te Thüringen’de kazandığı ama iktidara gelemediği zaferin ötesine geçen bir eşik.
MERZ: ŞOKTAYIZ
Yangın/güvenlik duvarının mimarı sayılabilecek CDU lideri Başbakan Friedrich Merz, AfD’nin seçim zaferine ilişkin, “Hepimiz şoktayız. Böyle bir sonuç beklemiyorduk” diye konuştu. 2021’de Der Spiegel’e “Benim liderliğimde AfD’ye karşı bir güvenlik duvarı olacak” demişti.
Ocak 2025’te bu duvarda ilk gerçek çatlak oluştu: CDU’nun sığınmacı önergesi, Merz’in muhalefet liderliği döneminde AfD oylarıyla geçti. Şimdi aynı Merz, ülke genelinde kendi partisini AfD’nin gerisinde bırakan anketlerle karşı karşıya.
AŞIRI SAĞIN ZAFERİ DÜNYADA FARKLI TEPKİLERE YOL AÇTI
- ABD Başkanı Donald Trump sonuç grafiğini yorumsuz paylaşırken, milyarder iş insanı Elon Musk AfD’yi tebrik etti. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in danışmanı Kirill Dmitriev de sonucu “aklın sesi” olarak niteledi.
- Polonya Başbakanı Donald Tusk, “Sadece aptallar ya da hainler AfD’nin zaferine sevinebilir” ifadelerini kullandı. Macaristan’ın eski Başbakanı Viktor Orban sonucu “Almanya ve Avrupa için muhteşem bir gece” derken, Hollandalı aşırı sağcı Geert Wilders de AfD’yi kutladı.
- Fransa’nın sosyalist cumhubaşkanı adayı JeanLuc Melenchon sonucu merkezci siyasetin “felaket niteliğindeki” başarısızlığı olarak değerlendirirken eski Başbakan Gabriel Attal ise bunun “gerçek bir uyarı işareti” olduğunu söyledi.
AFD NEDEN ‘AŞIRI SAĞ’ KABUL EDİLİYOR?
- Almanya Federal Anayasayı Koruma Teşkilatı (BfV), AfD’yi “aşırı sağ şüphesi” ile izliyor.
- Parti, Alman kimliğini kültürel/anayasal vatandaşlıktan ziyade “etnik köken” üzerinden tanımlıyor.
- Göçmenlerin ve hatta vatandaşlık almış kişilerin kitlesel olarak geri gönderilmesini (“Remigrasyon”) savunan söylemleri tepki çekiyor.
- AfD’nin başta Müslüman ülkelerden gelenler olmak üzere göçmen kökenlileri eşit Alman olarak görmediği belirtiliyor.
- Bazı parti yöneticileri ve Nazi dönemi ve 2. Dünya Savaşı Alman geçmişine yönelik hafifletici/ revizyonist söylemleri nedeniyle yargılandı ve eleştirilerin odak noktası oldu.
- AfD’nin eski gençlik kolu Junge Alternative (JA), 2023’ten beri “kesinleşmiş aşırı sağcı” sayılıyordu ve kapatılmasından kaçınmak için parti tarafından Mart 2025’te feshedildi. Aynı yıl yerine Generation Deutschland (GD) kuruldu. Ancak bu yeni örgütün çoğunu eski dernek üyeleri oluşturuyor.
BRANDMAUER NEDİR? (YANGIN/GÜVENLİK DUVARI)
Merkez sağ ve merkez sol ana akım Alman partilerinin, aşırı sağcı AfD ile herhangi bir koalisyon, işbirliği veya ortak oylama yapmama yönünde aldığı gayri resmi ilke kararı.
