Sokakta ve sandıkta öfke

25 Ekim’de Sırbistan’da öğrenciler, iki yılı aşkın kesintisiz sürdürdükleri kitlesel protestoların ardından iktidarı sandıkta devirmeyi başardı. Aynı gün Brezilya’da Lula da Silva, çetin geçen ikinci turda dört milyondan fazla oy farkıyla dördüncü dönemine imza attı. Fransa’da ve Hindistan’da gençlerin başını çektiği protestolar iktidarları zorlarken, 3 Kasım’da ABD’de Demokratlar Kongre’nin iki kanadında da üstünlüğü sağladı.

Olayların fitilini ateşleyen faktörler ilk bakışta farklı: Yolsuzluk skandalları, ağır çalışma saatleri, bir tren istasyonunun çökmesi, okulların koşulları, sızdırılan sınav soruları… Yüzeyi kazıyınca aynı soru çıkıyor: “Bedeli hep kim ödüyor, sorumlular neden hesap vermiyor? Siyasiler neden servet sahipleriyle kol kola?”

Sırbistan’da tepkinin fitilini, 2024’te Novi Sad’da tren istasyonunun saçağının çökmesi ve 16 kişinin ölümü ateşledi. Yolsuzluğun ve ihmalin simgesi sayılan olay, öğrencilerin başını çektiği eylemleri tetikledi. Sağcı popülist Aleksandar Vucic’in erken seçimdeki yenilgisi sokaklarda kutlandı.

Brezilya’da sağ aday ilk turu önde bitirmişti, ikinci turda dengeler değişti. Lula, hayat pahalılığından yakınan ve sosyal programların kısılmasından endişe eden kitleleri harekete geçirerek kazandı.

Hakkında para aklama soruşturması bulunan aşırı sağcı rakibi Flavio Bolsonaro, yenilgiyi kabul etmeyip Yüksek Mahkeme’nin yasağına rağmen Miami’ye kaçtı. Lula da ABD seçimlerinin ardından Bolsonaro’nun Trump’a “kötü şans” getirdiğini söyleyip dalga geçti.

ABD’de seçmenler, Demokratlara verdikleri oylarla İran savaşına hayır dedi. Anketlere göre Amerikalıların yaklaşık yüzde 60’ı savaşı yanlış buluyor; Başkan Yardımcısı Vance bile “Kaybetmemizin nedeni savaş” dedi. Yapılan çıkış anketleri de seçmenlerin yolsuzluğu ve hayat pahalılığını belirleyici gördüğünü ortaya koyuyor.

Teknoloji devleri Nvidia ve Apple’ın 25’er milyon dolar bağışladığı Beyaz Saray balo salonu ise kopukluğun simgesi sanki.

Gelelim sokaklara. Hindistan’da öğrenci eylemleri, Modi liderliğindeki Hindu milliyetçisi BJP iktidarında çatlak yarattı.

Temmuzda başlayan protestolar Eğitim Bakanı’nı istifaya zorladı; Z kuşağının seçmen listesi revizyonuna karşı eylemleri sürüyor. Öfkenin kaynağı net: işsizlik, sızdırılan sınav soruları ve Modi’ye yakın olduğu öne sürülen zengin iş insanlarının devlet üzerindeki nüfuzu.

Fransa’da fitili, Paris’in yoksul banliyölerindeki liseler ateşledi. Eylemler kısa sürede eşitsizliğe karşı ulusal bir harekete dönüştü.

Oy pusulasıyla da protestoyla da yurttaşlar aynı mesajı veriyor: Yönetenlerin dokunulmaz sayıldığı, yükün hep sıradan yurttaşın sırtına bindiği düzen artık sürdürülemez.