Sự cố phát nổ của tên lửa New Glenn ở Florida hồi tháng 5 mạnh tương đương vụ nổ lò phản ứng Chernobyl năm 1986, tạo ra sóng âm lan xa hơn 1.600 km tới tận Texas.
Live Science đưa tin khi tên lửa New Glenn của công ty Blue Origin bất ngờ phát nổ trên bệ phóng ở Trạm không gian Cape Canaveral, Florida vào tháng 5, sự cố tạo ra sóng âm lan xa hơn 1.600 km khắp nước Mỹ. Dù tai người không thể nghe thấy loại âm thanh tần số cực thấp này, những rung động vẫn giúp giới nghiên cứu phân tích chi tiết vụ nổ.
Tuy không ai bị thương trong sự cố, hàng nghìn người dân địa phương báo cáo nghe thấy tiếng nổ lớn như tiếng sấm do ảnh hưởng của sóng xung kích, lan xa tới 217 km từ bệ phóng. Nhưng đây chỉ là "phần nổi của tảng băng chìm".
Trong nghiên cứu công bố ngày 12/8 trên tạp chí The Seismic Record, các nhà khoa học tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Sandia phân tích dữ liệu từ những trạm nghe đặc biệt trên khắp nước Mỹ để tìm dấu hiệu của sóng hạ âm (sóng âm tần số thấp hơn 20 Hz, dưới ngưỡng nghe của con người), vào thời điểm xảy ra vụ nổ. Ít nhất 36 trạm thu được tín hiệu sóng hạ âm từ vụ nổ, trong đó xa nhất là ở đông bắc Texas, cách Trạm không gian Cape Canaveral khoảng 1.684 km.
Tiến sĩ Elizabeth Silber, nhà vật lý và khoa học hành tinh tại Phòng thí nghiệm Quốc gia Sandia ở Albuquerque, New Mexico, chia sẻ việc phát hiện sóng âm tần số cực thấp lan xa như vậy không chỉ nêu bật quy mô của vụ nổ mà còn cung cấp cho nhóm nghiên cứu cơ hội hiếm có để phân tích sự kiện năng lượng lớn trong thế giới thực theo cách chi tiết hơn. Dựa trên tần số và khoảng cách di chuyển của sóng âm, họ ước tính vụ nổ có sức mạnh tương đương 131 tấn thuốc nổ TNT, cao hơn một chút so với vụ nổ ban đầu phá hủy lò phản ứng hạt nhân tại Chornobyl năm 1986.
Nhóm nghiên cứu cũng tính toán lượng nhiên liệu của tên lửa đã tiêu hao trong vụ nổ. Dù công ty không tiết lộ lượng nhiên liệu chính xác ở tầng đẩy, họ ước tính khoảng 3-6% lượng nhiên liệu đẩy đông lạnh của tên lửa đã được sử dụng. Tuy con số này có vẻ thấp, đặc biệt khi xem xét kích thước của quả cầu lửa, nhưng kết quả ước tính nằm trong phạm vi dự kiến của các nhà nghiên cứu. Silber giải thích trong tai nạn lớn, nhiên liệu và chất oxy hóa không nhất thiết phải trộn lẫn và phản ứng cùng lúc. Một số vật liệu có thể góp phần vào vụ nổ ban đầu, trong khi các vật liệu khác có thể cháy dần trong quả cầu lửa và đám khói.
New Glenn là tên lửa thương mại lớn và mạnh nhất do công ty Blue Origin chế tạo. Phương tiện cao 98 mét, tương đương với Hệ thống phóng không gian (SLS) NASA sử dụng gần đây trong nhiệm vụ Artemis II và được thiết kế để cạnh tranh với tên lửa Starship khổng lồ của SpaceX. New Glenn đã bay vào không gian 3 lần hồi tháng 1/2025, tháng 11/2025, và tháng 4/2026. Trong lần phóng thứ hai, Blue Origin đã hạ cánh thành công tầng đẩy tái sử dụng của tên lửa, trở thành công ty thứ hai đạt được thành tựu này, sau SpaceX.
Tuy nhiên, vào ngày 29/5, trong thử nghiệm lửa tĩnh tại Trạm không gian Cape Canaveral, ngay trước lần phóng thứ tư, tầng đẩy của tên lửa phát nổ dữ dội, bắn nhiều mảnh vỡ bốc cháy vào không trung và tạo ra đám mây hình nấm cực lớn thắp sáng bầu trời đêm. Theo Space, hôm 5/8, Blue Origin tiết lộ van oxy bị lỗi có thể gây ra sự cố.
Đây là một trong những vụ nổ trước khi phóng mạnh nhất từng được ghi nhận. Ars Technica cho biết Blue Origin có thể mất ít nhất một năm để sửa chữa thiệt hại ở bệ phóng. Vụ nổ không chỉ ảnh hưởng đến khả năng phóng tên lửa của công ty mà còn có thể làm chậm tiến độ xây dựng căn cứ Mặt Trăng của NASA, vốn phụ thuộc vào New Glenn để phóng một số bộ phận.
Theo Phys.org, sóng hạ âm là phương pháp quen thuộc để phát hiện các vụ nổ lớn và sự kiện khí quyển mạnh như vụ phun trào núi lửa Hunga Tonga-Hunga Ha'apai năm 2022. Tổ chức Hiệp ước cấm thử hạt nhân toàn diện (CTBTO) sử dụng sóng hạ âm như một trong những kỹ thuật giám sát chính để phát hiện những vụ thử nghiệm hạt nhân.
Kết quả nghiên cứu cho thấy phân tích sóng hạ âm có thể hữu ích trong việc theo dõi bất thường khi phóng tên lửa. Nghiên cứu cũng cung cấp thông tin quý giá về tín hiệu sóng hạ âm tạo bởi nhiên liệu oxy/methane lỏng ngày càng phổ biến ở tên lửa đẩy không gian hạng nặng.
