The Economist'ten Türkiye'deki fon krizine ilişkin analiz

İngiliz The Economist dergisi, Türkiye'de yaşanan fon krizine ilişkin bir analiz yayımladı. Dergi, yaşanan gelişmelerin Türkiye'nin “gelişmekte olan piyasa” statüsünü kaybetmesine yol açabileceği uyarısında bulundu.

The Economist, son yıllarda olağanüstü getiriler açıklayan bazı yatırım fonları ve finans şirketlerinin yatırımcıların para çekme taleplerini karşılayamamasının Borsa İstanbul'da sert satışlara neden olduğunu yazdı.

Dergiye göre, 16 Eylül'de Borsa İstanbul'un ana endeksi yüzde 5'ten fazla geriledi ve yaşanan gelişmeler iki gün içinde yaklaşık 30 milyar dolarlık piyasa değerinin silinmesine neden oldu. Reuters'ın aktardığı verilere göre BIST 100, söz konusu haftayı yüzde 8'in üzerinde kayıpla tamamlayarak Mart 2025'ten bu yana en kötü haftalık performansını gösterdi.

'PONZİ BENZERİ' YAPILAR GÜNDEME GELDİ

The Economist, Türkiye'deki bazı fonların son yıllarda kaydettiği sıra dışı yükselişlere dikkat çekti. Dergi, Tera'nın bir fonunun üç yılda yüzde 60 binden fazla yükseldiğini, Destek Finans Faktoring'in ise halka arzından 17 ay sonra hisselerinin yaklaşık yüzde 7 bin değer kazanarak Türkiye'nin ikinci en büyük halka açık şirketi haline geldiğini aktardı.

Dergi, önce Tera ve bazı portföy yönetim şirketlerinin yatırımcıların çıkış taleplerini karşılayamadığını, ardından bazı şirketlerin “ponzi benzeri” yapılar yürüttüğüne ilişkin iddiaların ortaya çıktığını yazdı.

Sermaye Piyasası Kurulu (SPK), Tera Portföy'ün fonlarının tasfiyesi için Türkiye İş Bankası'nı, A1 Capital, Atlas, Bulls, Hedef, Pardus ve Pusula Portföy'ün fonları için ise Ziraat Bankası'nı görevlendirdi. SPK verilerine göre tasfiye kapsamındaki fon sayısı 131'e yükseldi. Bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcının payı bulunurken, fonların toplam büyüklüğü yaklaşık 18 milyar dolar seviyesinde.

YABANCI YATIRIMCILARIN DEĞERLENDİRMESİ

The Economist, yabancı yatırımcıların krizin piyasanın tamamına yayılmadığı görüşünde olduğunu aktardı. Aberdeen portföy yöneticisi Viktor Szabo, yaşanan gelişmelerin ekonominin geneline yayılmadığını söyledi.

RBC BlueBay Asset Management'tan Timothy Ash ise Türkiye hisse piyasasını “Vahşi Batı” olarak tanımladı ve yaşananların ardından düzenleyici ortama yönelik güvenin sorgulanacağını ifade etti.

DÜZENLEYİCİ KURUMLARA ELEŞTİRİ

The Economist, Türkiye'deki düzenleyici kurumların uyarı işaretlerine yeterince hızlı yanıt vermediğini savundu. Dergi, SPK'nin ancak ağustos sonunda fonların belirli hisselerde aşırı yoğunlaşmasını engellemeye yönelik yeni kurallar getirdiğini, bunun da fon yöneticilerinin hisseleri satmasına ve fiyatların düşmesine yol açtığını yazdı.

Dergi, Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in geçen yıldan bu yana borsadaki bazı işlemlere ilişkin uyarılarda bulunduğunu ve yeni düzenlemelerin geleceğini açıkladığını da hatırlattı.

TÜRKİYE'NİN PİYASA STATÜSÜNE İLİŞKİN UYARI

The Economist, uluslararası endeks sağlayıcısı MSCI'nin haziran ayında Türkiye piyasasına ilişkin uyarıda bulunduğunu hatırlattı. Dergi, gerekli adımların atılmaması halinde Türkiye'nin “gelişmekte olan piyasa” statüsünden “sınır piyasa” statüsüne düşebileceğini yazdı.

Reuters da MSCI ve FTSE Russell'ın Türkiye piyasasında şeffaflık ve erişilebilirlik konularında endişelerini dile getirdiğini aktardı.

'KUTLANACAK BİR ŞEY DEĞİL'

The Economist, Türkiye'de enflasyonun 2022'de yüzde 80'i aşmasının ardından yüksek seyrettiğini ve bunun tasarruf sahiplerini alternatif yatırım araçlarına yönelttiğini belirtti. Dergi, yüksek getiri beklentisinin deneyimsiz yatırımcıları da son derece oynak hisselere ve fonlara çektiğini yazdı.

Dergi, Türkiye'deki yatırımcıların fiyatların sürekli yükseldiği bir döneme alıştığını ancak hisse fiyatlarının her iki yönde de hareket edebileceğini vurguladı. The Economist, bir hissenin yüzde 7 bin yükselmesinin kutlanacak bir gelişme olmadığını, bunun sorgulanması gerektiğini yazdı.

Dergi, fon krizinin Türkiye'nin sermaye piyasalarının uluslararası itibarına zarar verdiğini ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın İstanbul'u küresel finans merkezi yapma hedefini olumsuz etkileyebileceğini savundu.

The Economist, analistlerin yalnızca şüpheli fon yöneticilerinin cezalandırılmasının yeterli olmayacağını, düzenleyici kurumların neden daha erken müdahale etmediğinin de soruşturulması gerektiğini aktardı. Dergi ayrıca bazı portföy yöneticilerinin siyasi korumadan yararlandığı yönündeki iddiaların incelenmesi gerektiğini yazdı.

HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI'NDAN 'GRİ LİSTE' AÇIKLAMASI

Yabancı yatırımcılardan Türkiye ekonomisine yönelik değerlendirmeler gelirken Hazine ve Maliye Bakanlığı'ndan geçtiğimiz günlerde sistemin olumlu işlediğine ilişkin açıklama geldi.

Hazine ve Maliye Bakanlığı, Türkiye'nin gri liste riski taşımadığını ve stratejik eksikliğinin bulunmadığının Finansal Eylem Görev Gücü (FATF) tarafından açıkça tescil edildiğini duyurdu.

Bakanlıktan yapılan açıklamada, FATF'nin Türkiye'ye ilişkin değerlendirme raporunun, ülkenin stratejik bir eksikliğinin bulunmadığını ve gri liste riski taşımadığını net biçimde ortaya koyduğu belirtildi.