Hiện tượng đắng miệng thường bắt nguồn từ chứng khô miệng, trào ngược dạ dày, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý nhiễm trùng.
Tình trạng đắng miệng sau khi ngủ dậy không đơn thuần do vệ sinh răng miệng kém. Bác sĩ chuyên khoa Lồng ngực và Hồi sức cấp cứu Huang Xuan (Đài Loan, Trung Quốc) cho biết, từng có bệnh nhân vì sáng nào thức dậy cũng thấy miệng đắng ngắt, lo sợ túi mật gặp trục trặc nên đi khám; tuy nhiên kết quả cho thấy người này hoàn toàn không có vấn đề về "gan mật thải độc kém".
Theo bác sĩ Huang Xuan chia sẻ trên trang cá nhân, nhiều người hễ thấy miệng đắng là lập tức quy kết cho bệnh gan. Tuy nhiên trong y khoa, cảm giác miệng liên tục đắng, có vị kim loại hoặc mùi vị lạ được gọi chung là "rối loạn vị giác", xuất phát từ 4 nhóm nguyên nhân chính:
Khô miệng và các bệnh lý răng miệng
Khi ngủ, lượng nước bọt tiết ra giảm tự nhiên. Nếu kèm theo nghẹt mũi, thói quen thở bằng miệng hoặc uống không đủ nước, tình trạng khô miệng sẽ trầm trọng hơn, khiến mảng bám lưỡi và vi khuẩn tích tụ nhanh chóng.
Ngoài ra, viêm nướu, viêm nha chu, sâu răng hay vệ sinh hàm giả chưa sạch cũng có thể tạo ra vị đắng, hôi miệng, thậm chí là vị kim loại. Đây là lý do nhiều người bị cảm cúm nghẹt mũi sáng hôm sau thường thấy miệng đắng chát.
Trào ngược dạ dày thực quản
Nếu đắng miệng đi kèm triệu chứng ợ nóng, ợ chua, ho về đêm, khàn giọng vào buổi sáng hay cảm giác vướng ở cổ họng, khả năng cao là do dịch tiêu hóa trào ngược. Dù vậy, chỉ dựa vào một triệu chứng "đắng miệng" thì chưa thể khẳng định là do axit dạ dày trào ngược hay dịch mật tràn lên miệng.
Tác dụng của thuốc và thực phẩm bổ sung
Một số loại thuốc có thể làm biến đổi vị giác, chẳng hạn như kháng sinh, thuốc kháng histamin, một số thuốc điều trị đái tháo đường, các loại thuốc gây tác dụng phụ khô miệng, hoặc viên uống bổ sung sắt, kẽm.
Nếu xuất hiện vị lạ không lâu sau khi dùng thuốc mới, người bệnh nên mang theo vỏ/đơn thuốc đến trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ, tuyệt đối không tự ý ngưng dùng.
Bệnh lý mũi xoang, khứu giác và nhiễm trùng
Cảm lạnh, viêm xoang, Covid-19 hoặc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp trên thường làm suy giảm khứu giác trước, từ đó khiến người bệnh cảm thấy thức ăn trở nên đắng, lạ vị hoặc có mùi kim loại.
Bác sĩ Huang Xuan phân tích thêm, phần lớn "vị" mà khoang miệng cảm nhận được thực chất lại đến từ khứu giác. Khi mũi mất khả năng cảm nhận bình thường, vị giác trong miệng cũng bị sai lệch theo.
Các khái niệm như "nóng gan" hay "gan mật mệt mỏi" không phải là chẩn đoán chính thức trong y học hiện đại. Bệnh lý gan mật trên thực tế hiếm khi chỉ biểu hiện bằng duy nhất một triệu chứng "đắng miệng", do đó không thể chỉ dựa vào cảm giác ở miệng để kết luận gan mật có vấn đề.
Để khắc phục tình trạng đắng miệng vào buổi sáng, người dân có thể áp dụng 5 biện pháp điều chỉnh trong sinh hoạt:
Uống ngay một ly nước ấm sau khi thức dậy để bù nước và kích thích tiết nước bọt.
Vệ sinh răng miệng kỹ lưỡng: chải răng đúng cách, làm sạch kẽ răng bằng chỉ nha khoa và cạo sạch mảng bám trên bề mặt lưỡi.
Điều trị dứt điểm tình trạng nghẹt mũi để tránh thói quen há miệng thở suốt đêm.
Rà soát lại danh sách các loại thuốc, thực phẩm chức năng hoặc vi chất đang dùng gần đây.
Đối với người có dấu hiệu trào ngược dạ dày ban đêm, cần tránh ăn uống trước khi đi ngủ từ 2 đến 3 tiếng; đồng thời nâng cao toàn bộ phần đầu giường lên khoảng 15-20 cm (thay vì chỉ kê thêm gối cao dưới đầu).
Chuyên gia khuyến cáo, nếu vị lạ trong miệng kéo dài nhiều tuần không rõ nguyên nhân, hoặc xuất hiện đồng thời cùng 7 dấu hiệu cảnh báo dưới đây, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế:
Khó nuốt, nuốt nghẹn.
Sụt cân không rõ nguyên nhân.
Vết loét trong khoang miệng lâu lành.
Vàng da, vàng mắt.
Nôn mửa tái diễn.
Đi ngoài phân đen.
