RSV có thể đẩy trẻ sơ sinh vào ICU chỉ trong vài giờ, bác sĩ khuyên phòng bệnh từ thai kỳ

Virus hợp bào hô hấp (RSV) có thể khiến trẻ sơ sinh từ khỏe mạnh vào phòng hồi sức tích cực (ICU) chỉ trong vài giờ, bác sĩ khuyến cáo nên chủ động phòng bệnh từ thai kỳ, thay vì chờ đến trẻ khi chào đời hoặc xuất hiện triệu chứng.

Chia sẻ bên lề Hội nghị Sản phụ khoa quốc tế, hôm 28/8, BSCKII Phạm Hải Hà, Phó Trưởng khoa Sản bệnh lý, Bệnh viện Phụ sản Trung ương, cho hay RSV là một trong những tác nhân phổ biến gây nhiễm trùng đường hô hấp ở trẻ nhỏ. RSV là nguyên nhân hàng đầu gây viêm tiểu phế quản và viêm phổi ở trẻ nhỏ. Ở Việt Nam, RSV chiếm khoảng 24-48% ca nhiễm khuẩn hô hấp dưới phải nhập viện ở trẻ nhỏ, và là căn nguyên của trên 50% ca viêm tiểu phế quản.

"RSV bắt đầu các triệu chứng giống cơn cảm lạnh nhưng có thể đẩy trẻ vào phòng hồi sức tích cực chỉ trong vài giờ", BS Hà nói, thêm rằng điểm nguy hiểm của RSV nằm ở tốc độ bệnh có thể chuyển nặng. Nếu một số bệnh hô hấp có thể diễn tiến trong một vài ngày, RSV ở trẻ nhỏ có thể thay đổi tình trạng chỉ trong vài giờ.

Bệnh thường khởi đầu với những triệu chứng không quá đặc hiệu như sổ mũi, ho, bú kém, trẻ càng nhỏ càng có thể không sốt, khiến bệnh dễ bị bỏ sót. Nhưng phía sau những biểu hiện tưởng như nhẹ này có thể là một quá trình diễn tiến rất nhanh. Khi virus gây viêm các tiểu phế quản - những đường dẫn khí nhỏ nhất trong phổi - thành đường thở có thể phù nề, sưng lên và tăng tiết dịch.

Ở trẻ sơ sinh, đường thở vốn rất nhỏ, chỉ cần mức độ phù nề và dịch tiết tăng lên cũng có thể khiến lòng đường thở bị thu hẹp đáng kể. Không khí vì thế khó đi xuống phổi, quá trình trao đổi khí bị ảnh hưởng, trẻ có thể thiếu oxy và tiến tới suy hô hấp. Đó là lý do một đứa trẻ buổi sáng còn chỉ sổ mũi, ho nhẹ nhưng vài giờ sau có thể phải nhập viện, cần hỗ trợ hô hấp, thậm chí điều trị tại ICU.

"RSV có thể bùng lên rất nhanh và phản ứng của cơ thể rất dữ dội. Vì vậy, không có nhiều thời gian để chờ đợi", bác sĩ Hà nói.

Hiện nay, nhiều người cho rằng RSV chỉ thực sự đáng lo ở trẻ sinh non hoặc có bệnh nền. Song, bác sĩ cảnh báo trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh vẫn có thể mắc RSV nặng. Trong một nghiên cứu trên trẻ sơ sinh phải điều trị ICU do bệnh đường hô hấp dưới liên quan RSV, tới 81% trẻ không có bệnh nền.

Đồng quan điểm, BSCKII Nguyễn Bá Mỹ Nhi, Giám đốc Trung tâm Sản Phụ khoa, Hệ thống BVĐK Tâm Anh, cũng cho hay một trong những khó khăn trong phòng RSV là không phải lúc nào cũng xác định được trẻ nào sẽ mắc bệnh nhẹ hay nặng. RSV có thể gây bệnh nặng ở bất kỳ trẻ nào, kể cả trẻ sinh đủ tháng, khỏe mạnh, và nhóm trẻ này đôi khi lại dễ khiến gia đình chủ quan.

"Những trẻ đã được xác định nguy cơ thì gia đình thường chủ động bảo vệ. Còn trẻ mập mạp, khỏe mạnh lại dễ bị chủ quan, trong khi RSV có thể tấn công bất kỳ trẻ nào", bác sĩ nói, thêm rằng mục tiêu dự phòng cần hướng đến tất cả trẻ sơ sinh trong nhóm tuổi có nguy cơ, thay vì chỉ tập trung vào trẻ có bệnh nền.

RSV có thể xuất hiện quanh năm tại các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, với những giai đoạn gia tăng theo mùa. Tại Việt Nam, RSV có xu hướng gia tăng vào mùa mưa hoặc những tháng lạnh hơn tùy khu vực. Đặc biệt, thời điểm trẻ đi học trở lại cũng làm tăng tiếp xúc trong cộng đồng. Anh chị lớn có thể nhiễm virus tại trường học, khi về tạo nguy cơ phơi nhiễm cho em bé dưới 6 tháng tuổi.

Trẻ sơ sinh chưa có hệ miễn dịch hoàn thiện, trong khi nhiều biện pháp phòng bệnh chủ động không thể áp dụng ngay ở những tháng đầu đời. Vì vậy, một hướng tiếp cận được các bác sĩ lưu ý là tạo miễn dịch cho trẻ thông qua mẹ trong thai kỳ. Gia đình chủ động trao đổi về các biện pháp dự phòng từ thai kỳ, thay vì chờ trẻ mắc bệnh mới xử trí. Bác sĩ có thể đánh giá các yếu tố nguy cơ của từng thai kỳ và tư vấn những lựa chọn dự phòng miễn dịch phù hợp.

Sau khi trẻ chào đời, các biện pháp giảm phơi nhiễm vẫn đóng vai trò quan trọng. Chuyên gia y tế khuyến cáo người lớn tránh hôn, không cho trẻ tiếp xúc với khói thuốc hoặc người có triệu chứng cảm cúm. Cha mẹ nên rửa tay sạch trước khi bế bồng, lau chùi đồ chơi và dùng riêng dụng cụ ăn uống cho trẻ. Khi thấy con thở nhanh, ngực lõm sâu khi hít vào, bỏ bú, da tím tái hoặc ngưng thở, phụ huynh phải đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay lập tức.