Hải quân Mỹ đang dựng một "lá chắn" ở Hormuz, bảo vệ tàu dầu trước mối đe dọa từ Iran, giúp đảo ngược tình thế ở eo biển.
Dữ liệu từ Kpler, tổ chức theo dõi tàu bằng tín hiệu nhận dạng và vệ tinh, cho thấy hơn 80% lượt tàu qua eo biển Hormuz trong hai tuần qua sử dụng tuyến phía nam, hành lang hàng hải được Tổ chức Hàng hải Quốc tế công nhận đi qua lãnh hải Oman.
Điều đó trái ngược với những gì diễn ra một tháng trước, khi gần như không có tàu nào sử dụng tuyến này do lo ngại nguy cơ bị Iran tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV). Homayoun Falakshahi, trưởng bộ phận phân tích ngành dầu thô của Kpler, cho rằng các chủ tàu dường như đã tin tưởng nhiều hơn vào chiếc ô bảo vệ của hải quân Mỹ khi lựa chọn lộ trình này.
Hải quân Mỹ bắt đầu triển khai chiến dịch hộ tống tàu dầu qua eo biển từ tháng 5. Đến tháng 7, các tàu dầu đi theo tuyến đường do Mỹ bảo vệ đã vận chuyển khoảng 5 triệu thùng mỗi ngày rời khỏi vịnh Ba Tư, theo giới phân tích.
Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright tuần qua cho biết lượng dầu vận chuyển qua eo biển cộng với lượng dầu được chuyển hướng quanh khu vực đạt khoảng 15 triệu thùng mỗi ngày, tiến gần mức trung bình 20 triệu thùng mỗi ngày trước chiến tranh.
"Đây là một thành công bất ngờ. Họ đã duy trì hoạt động cho hành lang phía nam cực kỳ hiệu quả, bất chấp các đợt tấn công của Iran", Michelle Wiese Bockmann, nhà phân tích vận tải biển của công ty phân tích hàng hải Windward, nói.
Để bảo vệ tàu dầu đi qua hành lang này, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) đã triển khai nhiều tàu chiến, trực thăng, máy bay cùng các hệ thống vũ khí để đánh chặn UAV và tên lửa Iran.
Hải quân Mỹ đang triển khai khoảng 20 tàu chiến ở Vịnh Oman, gồm hai tàu sân bay Abraham Lincoln và George H.W. Bush, các tàu khu trục hộ tống và nhiều tàu khu trục khác tham gia phong tỏa cảng biển Iran theo lệnh của Tổng thống Donald Trump.
Lực lượng Mỹ cũng phối hợp với các đối tác vùng Vịnh để thực thi chiến dịch bảo vệ tàu. Mỗi ngày, họ lập danh sách các tàu qua eo biển Hormuz để ra biển Arab và chiều ngược lại, từ đó lên phương án an ninh.
Khi đêm xuống, các tàu dầu được bố trí di chuyển thành một đoàn lớn theo chiều ra trong một khung giờ nhất định, sau đó là một đoàn lớn di chuyển theo chiều vào trong khung giờ riêng. Các đoàn này sẽ di chuyển theo hành lang phía nam theo hướng dẫn của quân đội Mỹ và thường chủ động tắt hệ thống định vị (AIS) để tránh bị Iran phát hiện.
Phương án này giúp khoảng 15-20 tàu dầu ra vào eo biển mỗi đêm. CENTCOM cho biết họ đến nay đã hỗ trợ hơn 1.000 lượt tàu đi qua eo biển an toàn.
Joshua Tallis, chuyên gia phân tích tại Trung tâm Phân tích Hải quân (CNA), cho biết trong điều kiện bình thường, việc bảo vệ, duy trì hành lang hàng hải như vậy đòi hỏi rất nhiều nhân lực và khí tài, trong khi mức độ rủi ro rất cao, bởi chỉ cần Iran phát hiện và đánh trúng một tàu hàng, dòng chảy hàng hóa chắc chắn sẽ bị tê liệt.
Tuy nhiên, CENTCOM gần đây đã tiến hành chiến dịch không kích dồn dập kéo dài hai tuần, làm suy giảm đáng kể năng lực radar và giám sát hàng hải của Iran gần Hormuz, giúp chiến dịch hộ tống trở nên dễ dàng và bớt rủi ro hơn.
Do năng lực giám sát bị suy giảm nghiêm trọng, Iran buộc phải "phóng mù" UAV và tên lửa vào khu vực nghi có tàu thuyền qua lại mà không nắm được mục tiêu chính xác, Axios dẫn nguồn tin quan chức Mỹ.
Điều này dẫn đến tỷ lệ đánh trúng mục tiêu của Iran giảm nghiêm trọng. Hồi tháng 6, ít nhất 15 tàu đi theo hành lang phía nam bị tập kích, khiến 16 thủy thủ bị thương và 2 người thiệt mạng. Nhưng đến tháng 8, chỉ một tàu bị đánh trúng khi đang đi gần Oman, khiến một người tử vong, theo dữ liệu của Cơ quan Hoạt động Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO).
"Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) có thể gây phiền toái, nhưng họ không kiểm soát eo biển này. Chúng tôi mới là bên kiểm soát", một quan chức Mỹ cho hay.
Trong khi đó, IRGC tuyên bố họ vẫn là bên kiểm soát eo biển Hormuz và đe dọa sẽ tăng cường tấn công các tàu thuyền sử dụng hành lang phía nam. Iran yêu cầu các tàu đi qua Hormuz phải sử dụng tuyến phía bắc và chịu sự kiểm soát của lực lượng an ninh nước này.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf ngày 18/8 tuyên bố eo biển Hormuz "vẫn đóng cho đến khi Mỹ thực hiện các cam kết" đã đưa ra trong bản ghi nhớ hồi tháng 6, trong đó có dỡ bỏ phong tỏa cảng biển và giải phóng tài sản bị đóng băng của Iran.
Rủi ro chưa bị loại trừ
Dù luồng hàng hải qua Hormuz đã nhộn nhịp hơn nhờ chiến dịch bảo vệ của Mỹ, nhiều hãng vận tải biển lớn vẫn chọn không mạo hiểm cho đến khi các bên đạt thỏa thuận ngừng bắn lâu dài. Điều đó khiến lưu lượng tàu qua tuyến đường biển này hiện vẫn thấp hơn nhiều so với trước cuộc chiến.
Mối lo ngại này không phải là không có cơ sở. Dynacom, công ty của Hy Lạp, là một trong số ít đơn vị vận tải chấp nhận sử dụng hành lang phía nam theo sự đảm bảo của hải quân Mỹ. Tuy nhiên, hai tàu dầu của Dynacom đã bị trúng tập kích vào ngày 19/7, trong đó một tàu đã bị bỏ lại.
Một số tàu của Tập đoàn dầu khí quốc gia Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (ADNOC) cũng liên tục bị tấn công khi di chuyển qua hành lang phía nam. ADNOC tuần trước cho biết 18 tàu của họ đã bị tập kích trong chiến sự, khiến một thuyền viên tử vong và 20 người bị thương.
Giới phân tích không loại trừ khả năng Iran leo thang các đợt tập kích vào hoạt động hàng hải trong khu vực, cũng như cơ sở dầu khí tại các nước vùng Vịnh.
"Mối đe dọa từ Iran đối với eo biển này sẽ vẫn rất lớn trong tương lai gần", Mona Yacoubian, Giám đốc Chương trình Trung Đông tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định.
Ngoài ra, hải quân Mỹ cũng đang gặp nhiều khó khăn trong tiếp tế cho chiến dịch bảo vệ tàu dầu. Do căn cứ hậu cần chính của Mỹ tại Manama, thủ đô Bahrain, gần như bị phá hủy hoàn toàn do các đợt tập kích của Iran từ những ngày đầu xung đột, tàu chiến Mỹ phải di chuyển hơn 5 ngày tới đảo Diego Garcia ở Ấn Độ Dương để tiếp tế.
Bất chấp những khó khăn trên, đại tá Tim Hawkins, người phát ngôn CENTCOM, khẳng định chiến dịch của Mỹ vẫn hiệu quả. "Nhìn tổng thể, số tàu qua lại vẫn nhiều hơn trước", ông nói.
Tổng thống Trump ngày 19/8 cũng nói với Axios rằng một lượng dầu lớn đang di chuyển qua eo biển Hormuz. "Người Iran vẫn còn chút khả năng chống trả, nhưng nhìn chung họ đã suy yếu rất nhiều", ông nói.
Ông Trump trước đó đăng bản đồ eo biển Hormuz với phần chú thích "lãnh thổ mới của Mỹ" lên mạng xã hội Truth Social. Tuy nhiên, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi đã bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Mỹ.
"Eo biển Hormuz không thể bị chiếm bằng một bài đăng trên mạng xã hội, tàu sân bay, một sắc lệnh hay bài phát biểu tranh cử. Iran không sợ những lời đe dọa và cũng không khuất phục trước những màn phô trương sức mạnh", ông Gharibabadi nói.
