Nhiều người bạn của tôi 40-55 tuổi vẫn chưa tích lũy được gì cho tuổi già của mình vì phải căng mình lo cho cả cha mẹ lẫn con cái.
Có một nghịch lý đang diễn ra trong rất nhiều gia đình Việt Nam hiện nay. Khi bước vào tuổi trung niên, nhiều người nghĩ rằng những năm tháng khó khăn nhất đã đi qua. Con cái đã lớn hơn, sự nghiệp đã ổn định hơn, kinh tế gia đình cũng khá hơn thời trẻ. Nhưng thực tế lại không hoàn toàn như vậy.
Nhiều người bạn của tôi ở độ tuổi 40-55 đang phải căng mình lo cho cả cha mẹ già lẫn con cái đang tuổi ăn học. Họ giống như phần nhân bị ép giữa hai lát bánh mì, không có nhiều khoảng trống cho riêng mình. Thuật ngữ "thế hệ bánh mì kẹp" ngày càng xuất hiện nhiều trong các nghiên cứu về dân số, lao động và an sinh xã hội. Điều đáng nói là áp lực này thường diễn ra âm thầm. Chỉ có những người đàn ông, phụ nữ trung niên lặng lẽ xoay xở với vô số khoản chi, vô số trách nhiệm và vô số nỗi lo kéo dài từ ngày này sang ngày khác.
Nhiều người thuộc thế hệ tôi lớn lên trong thời kỳ đất nước còn nhiều khó khăn. Họ học hành, lập nghiệp bằng chính sự cố gắng của bản thân. Đến tuổi trung niên, khi vừa có chút tích lũy, họ lại bước vào một giai đoạn áp lực khác. Con cái ngày càng cần đầu tư nhiều hơn cho giáo dục. Học phí, ngoại ngữ, kỹ năng, công nghệ, các hoạt động trải nghiệm... đều đòi hỏi chi phí không nhỏ.
Trong khi đó, cha mẹ họ bắt đầu bước vào tuổi già với hàng loạt vấn đề sức khỏe như tim mạch, tiểu đường, xương khớp hay các bệnh mạn tính khác. Có những gia đình vừa đóng học phí đại học cho con, vừa thanh toán viện phí cho cha mẹ. Có người sáng đưa con đi học, chiều vào bệnh viện chăm bố mẹ. Có người đang chuẩn bị tiền cho con du học thì nhận tin cha phải phẫu thuật hoặc mẹ cần điều trị dài ngày. Điều khiến nhiều người kiệt sức là cảm giác mình luôn phải có mặt ở mọi nơi, giải quyết mọi việc và không được phép gục ngã. Bởi nếu họ dừng lại, cả gia đình có thể bị ảnh hưởng.
Người Việt luôn coi trọng chữ hiếu. Việc phụng dưỡng cha mẹ là giá trị đạo đức tốt đẹp cần được giữ gìn. Trong khi đó, tuổi thọ trung bình của người dân ngày càng tăng. Thời gian chăm sóc người cao tuổi cũng kéo dài hơn. Một người có thể phải chăm sóc cha mẹ từ khi họ 70 tuổi đến khi ngoài 90 tuổi. Khoảng thời gian ấy có thể kéo dài hàng chục năm. Khi áp lực nuôi con và chăm sóc cha mẹ cùng xuất hiện trong một giai đoạn cuộc đời, người trung niên trở thành nhóm chịu sức ép lớn nhất.
Một thực tế đáng lo ngại là rất nhiều người thuộc thế hệ "bánh mì kẹp" gần như không có điều kiện chuẩn bị cho tuổi già của bản thân. Thu nhập của họ liên tục được sử dụng cho những nhu cầu cấp thiết trước mắt. Tiền học của con, viện phí của cha mẹ, chi phí sinh hoạt, sửa chữa nhà cửa, các khoản vay ngân hàng... cứ nối tiếp nhau xuất hiện. Khi mọi khoản chi đều có lý do chính đáng, việc tiết kiệm cho tương lai thường bị trì hoãn.
Kết quả là đến tuổi nghỉ hưu, không ít người nhận ra mình chưa chuẩn bị đủ cho giai đoạn sau này. Nếu cha mẹ không có nguồn thu nhập ổn định khi về già, họ sẽ phụ thuộc vào con cái. Nếu con cái vì phải chăm sóc cha mẹ mà không tích lũy được cho tương lai, vòng luẩn quẩn ấy sẽ tiếp tục lặp lại ở thế hệ tiếp theo.
Thế hệ "bánh mì kẹp" đang là lực lượng lao động nòng cốt của đất nước. Họ tạo ra của cải, nuôi dưỡng thế hệ tương lai và đồng thời chăm sóc thế hệ đi trước. Nếu nhóm đối tượng này bị quá tải, tác động sẽ không chỉ dừng lại ở phạm vi gia đình mà còn ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của xã hội. Quan tâm đến họ là yêu cầu của một chính sách an sinh hiện đại.
Việt Nam cần những giải pháp mạnh mẽ hơn về bảo hiểm xã hội, chăm sóc người cao tuổi, hỗ trợ sức khỏe tinh thần, cân bằng giữa công việc và cuộc sống cũng như nâng cao năng lực tài chính của người dân. Bởi suy cho cùng, nếu lớp người đang đứng giữa phải gánh quá nhiều sức nặng, cả hai thế hệ ở hai đầu cũng khó có thể vững vàng. Bảo vệ thế hệ "bánh mì kẹp" hôm nay chính là bảo vệ tương lai của cả xã hội ngày mai.
