Bộ Nội vụ đề xuất tạo cơ chế để đơn vị ngoài công lập tham gia giám định ADN hài cốt liệt sĩ trong bối cảnh 18.000 mẫu cần giám định nhưng mới thực hiện được hơn 1%.
Đề xuất nêu tại dự thảo sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 26/2026 liên quan chính sách đặc thù nhằm gỡ khó khi lấy mẫu, giám định và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ còn thiếu thông tin bằng phương pháp ADN. Văn bản dự kiến trình Chính phủ ban hành trong tháng 9, có hiệu lực từ ngày ký và thực hiện đến hết ngày 31/7/2027.
Bộ Nội vụ đề xuất thêm quy định ba bộ Quốc phòng, Công an, Y tế cùng Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ngoài giao nhiệm vụ cho đơn vị trực thuộc còn chỉ đạo việc lựa chọn đơn vị giám định ADN khác để đẩy nhanh tiến độ theo yêu cầu. Việc chọn đơn vị giám định phối hợp và thanh toán kinh phí thực hiện theo quy định pháp luật về ngân sách nhà nước, đấu thầu.
Chính sách nhằm tạo cơ sở pháp lý mở rộng năng lực giám định trong bối cảnh 18.000 mẫu cần làm nhưng mới thực hiện được 210 mẫu, xác định đúng danh tính 10 trường hợp và chưa đáp ứng tiến độ. Bộ Nội vụ cho hay hiện có đơn vị giám định ngoài công lập đề nghị tham gia nhưng chưa có cơ sở pháp lý để huy động, phối hợp.
Cơ quan soạn thảo cũng đề xuất tạo hành lang pháp lý sẵn sàng áp dụng công nghệ mới khi được cấp thẩm quyền phê duyệt và vẫn đảm bảo nguyên tắc quản lý chặt mức chi. Cụ thể, trường hợp áp dụng phương pháp giám định ADN bằng công nghệ mới đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt chuyển giao, mức chi thực hiện theo định mức kinh tế - kỹ thuật được cơ quan có thẩm quyền ban hành, bảo đảm căn cứ hồ sơ, chứng từ thực tế và không vượt mức tối đa quy định.
Theo Bộ Nội vụ, công an 7 tỉnh thành đã triển khai thu nhận mẫu thân nhân liệt sĩ trước ngày 6/5/2026 - thời điểm Nghị quyết 26 có hiệu lực, đến nay chưa có căn cứ pháp lý thực hiện chế độ. Vì vậy, dự thảo bổ sung quy định tổ chức, cá nhân tham gia lấy mẫu thân nhân liệt sĩ theo kế hoạch của cơ quan có thẩm quyền từ ngày 15/3/2026 - thời điểm triển khai chiến dịch thì được áp dụng chính sách hỗ trợ.
Dự thảo bổ sung quy định Bộ Quốc phòng chủ trì, phối hợp với các bên liên quan lưu trữ tập trung, lâu dài mẫu hài cốt được lấy trong Chiến dịch 500 ngày đêm. Các đơn vị giám định ADN thuộc bộ ngành căn cứ điều kiện thực tế để tiếp tục lưu trữ mẫu, trường hợp không đảm bảo thì bàn giam về Viện pháp y Quân đội.
Bộ Công an chủ trì, phối hợp với các bên liên quan xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật với phương pháp giám định ADN bằng công nghệ mới để xác định danh tính liệt sĩ. Bộ Tài chính hướng dẫn lập dự toán, tổng hợp nhu cầu kinh phí và thanh quyết toán. UBND các tỉnh thành chi ngân sách địa phương với những khoản phát sinh vượt mức chi tối đa theo quy định.
Đề xuất trong bối cảnh việc mua sắm trang thiết bị, lưu trữ mẫu lâu dài hài cốt liệt sĩ và ngân hàng bảo quản mẫu thân nhân hiện chưa có cơ quan đầu mối. Một số quân khu, địa phương có nhu cầu kinh phí lấy mẫu vượt mức chi tối đa, tức cao hơn 6 triệu đồng mỗi mộ, nên chưa có cơ sở pháp lý để chi trả.
Chiến dịch "500 ngày đêm" được triển khai nhằm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh Liệt sĩ, 27/7/2027. Đến tháng 8/2026, chiến dịch tìm kiếm, quy tập được 1.715 hài cốt liệt sĩ, trong đó có 13 mộ tập thể. Các tỉnh thành Tuyên Quang, Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Quảng Ninh, Ninh Bình, Hà Tĩnh, Huế, Lâm Đồng đã hoàn thành lấy mẫu. Việc thu nhận mẫu thân nhân hoàn thành vượt kế hoạch với hơn 265.700 mẫu. Song việc giám định ADN mới thực hiện được 210 mẫu, xác định đúng danh tính 10 trường hợp.
