İkinci Karabağ Savaşı'nın Yıl Dönümü ve Barış Süreci

Azerbaycan, 27 Eylül 2020'de Ermenistan ordusunun sivil yerleşim birimlerine yönelik saldırıları üzerine karşı saldırı başlattı. Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in "Demir Yumruk" olarak nitelendirdiği operasyon, kısa sürede "Vatan Savaşı"na dönüştü ve 44 günün sonunda Azerbaycan'ın zaferiyle sonuçlandı. Böylece halkın yaklaşık 30 yıldır devam eden toprak hasreti sona erdi.

Azerbaycan'ın askeri operasyonu, yıllarca sürdürülen ancak sonuç alınamayan müzakerelerin tıkanması, Ermenistan güçlerinin artan tacizleri ve Erivan yönetiminin provokatif açıklamalarının ardından geldi.

Rusya, ABD ve Fransa'nın eş başkanlığını yaptığı AGİT Minsk Grubu da 28 yıllık faaliyetinde Karabağ sorununa çözüm getiremedi. Cumhurbaşkanı Aliyev'in defalarca barış yolunu denemesine rağmen müzakerelerden sonuç alınamaması üzerine Azerbaycan, işgal altındaki topraklarını askeri operasyonla geri aldı.

Ermenistan'ın 1990'lı yılların başında işgal ettiği Karabağ ve çevresindeki 7 ilde yaklaşık 1 milyon Azerbaycanlı evlerinden edilerek mülteci durumuna düştü. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin işgalin "derhal ve koşulsuz sona erdirilmesi" yönündeki kararları ise yıllarca uygulanmadı.

Erivan yönetiminin provokatif açıklamaları savaşı tetikledi

İktidara 2018'de gelen Nikol Paşinyan, seleflerinin işgal politikasını sürdürmenin yanı sıra "Karabağ Ermenistan'dır" sözleriyle bölgedeki gerilimi artırdı. Dönemin Savunma Bakanı Davit Tonoyan'ın "yeni topraklar için yeni savaş" ifadesi de Azerbaycan'da büyük tepki topladı.

Ermenistan ordusunun sözlü açıklamalarla sınırlı kalmayan eylemleri de gerilimi daha da yükseltti. 12 Temmuz 2020'de Tovuz bölgesindeki stratejik mevzilere yönelik saldırıda Azerbaycan ordusu saldırıyı püskürttü ancak çatışmalarda Tümgeneral Polat Heşimov şehit oldu.

Heşimov'un şehadeti Azerbaycan'da geniş toplumsal tepkiye yol açtı. Meydanlarda on binlerce kişinin katıldığı gösteriler düzenlenirken, işgal altındaki toprakların kurtarılması yönündeki kararlılık daha da güçlendi.

Azerbaycan ordusu bu dönemde tatbikatlarını da sıklaştırdı. Ağustos ve Eylül 2020'de Türk Silahlı Kuvvetleri ile ortak tatbikatlar gerçekleştirildi.

Müjdeli haberleri Cumhurbaşkanı Aliyev bizzat duyurdu

Ermenistan ordusu 27 Eylül 2020 sabahı saat 06.00 civarında geniş çaplı saldırı başlatarak cephe hattı boyunca Azerbaycan mevzileri ile sivil yerleşim birimlerini hedef aldı. Ağır silahlarla gerçekleştirilen bombardımanda siviller ve askerler hayatını kaybederken, altyapı da büyük zarar gördü.

Bunun üzerine Cumhurbaşkanı Aliyev'in emriyle Azerbaycan ordusu karşı saldırıya geçti. Operasyonun ilk gününde 6 köy ve stratejik tepeler işgalden kurtarıldı. Aliyev, savaş boyunca kurtarılan bölgelerle ilgili gelişmeleri her gün halka hitaben yaptığı açıklamalarla veya sosyal medya hesaplarından bizzat duyurdu.

"Vatan Muharebesi" olarak adlandırılan 2. Karabağ Savaşı, 44 günün sonunda Azerbaycan'ın zaferiyle noktalandı. 10 Kasım 2020'de imzalanan bildiriyle Ermenistan yenilgiyi kabul etti. Azerbaycan 5 şehir, 4 kasaba ve 286 köyü işgalden kurtardı. Bildiri uyarınca Ermenistan ordusu Kelbecer, Laçın ve Ağdam'dan da çekildi.

Her 27 Eylül'de şehitler anılıyor

Azerbaycan, savaşta 2 bin 908 şehit verdi. Cumhurbaşkanı Aliyev, 27 Eylül'ü "Şehitleri Anma Günü" ilan etti. Böylece bu tarih, Azerbaycan'da hem zaferin hem de savaşta verilen fedakarlıkların sembolü haline geldi.

Savaşın başlamasından 3 yıl sonra Karabağ'da egemenlik tam sağlandı

Savaşın ardından Ermenistan bazı birliklerini çekmesine rağmen Karabağ'daki yasa dışı silahlı güçlerini desteklemeyi sürdürdü. Bölgeye gizlice mayın ve mühimmat sevkiyatı yapılması üzerine Azerbaycan, 23 Nisan 2023'te Laçın Koridoru'na sınır kontrol noktası kurdu.

19 Eylül 2023'te ise yasa dışı Ermeni güçlerin döşediği mayınların patlaması sonucu 4'ü polis 6 Azerbaycanlı hayatını kaybetti. Bunun üzerine Azerbaycan, "antiterör operasyonu" başlatarak Karabağ'da anayasal düzeni yeniden tesis etti.

24 saatten kısa sürede tüm yasa dışı silahlı gruplar silah bıraktı ve sözde rejim kendini feshetti. Hankendi, Hocalı, Hocavend ve Ağdere Azerbaycan'ın kontrolüne geçti. Böylece Azerbaycan'ın toprak bütünlüğü ve egemenliği tam olarak sağlandı.

Azerbaycan, barış elini uzattı

Azerbaycan, zaferin ardından Ermenistan'a kalıcı barış teklifinde bulundu. İki ülkenin dışişleri bakanlıkları arasında yürütülen görüşmelerde önemli ilerleme sağlandı ve taraflar barış anlaşması metni üzerinde mutabık kaldı.

Anlaşma metni, 8 Ağustos 2025'te ABD Başkanı Donald Trump'ın ev sahipliğinde Washington'da düzenlenen üçlü zirvede paraflandı.