Nhiều phụ nữ tuổi 40 thường bỏ qua các dấu hiệu tiền mãn kinh vì nhầm lẫn với kiệt sức hay stress, khiến chậm chễ việc thăm khám, ảnh hưởng tiêu cực sức khỏe.
Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Chuyên khoa Nội tiết – Đái tháo đường, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), cho biết nhiều phụ nữ 40 tuổi đã bốc hỏa, mất ngủ, kinh nguyệt thất thường, có người lại thấy tim đập nhanh, mệt mỏi, dễ cáu, tăng mỡ bụng, đau khớp hoặc lúc nhớ lúc quên, "đầu óc như có sương mù". Tuy nhiên, đa số chủ quan cho rằng cơ thể kiệt sức do áp lực công việc thay vì nghĩ đến giai đoạn tiền mãn kinh.
Tiền mãn kinh không phải là bệnh, nhưng cũng không nên xem nhẹ. Bác sĩ chỉ ra các dấu hiệu giúp phụ nữ đi qua giai đoạn này nhẹ nhàng, bảo vệ sức khỏe tim mạch, xương, chuyển hóa và đời sống tình dục lâu dài.
Tiền mãn kinh có thể bắt đầu khi kinh nguyệt vẫn còn
Tiền mãn kinh là giai đoạn trước khi mãn kinh, thường xuất hiện ở tuổi 40–50. Chu kỳ có thể ngắn hơn, dài hơn, bỏ kinh vài tháng hoặc lượng máu kinh thay đổi. Mãn kinh chỉ được xác nhận sau 12 tháng liên tục không có kinh mà không do mang thai, thuốc hoặc bệnh lý khác.
Triệu chứng đa dạng
Nóng bừng mặt, bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, khó ngủ, hay thức giấc, mệt mỏi ban ngày. Dễ cáu, lo âu, khí sắc giảm. Khó tập trung, hay quên, cảm giác "sương mù não".
Đau đầu, hồi hộp, đau cơ khớp. Khô âm đạo, đau khi quan hệ, giảm ham muốn. Tiểu buốt, tiểu gấp hoặc nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát. Tăng mỡ vùng bụng, giảm khối cơ và khó kiểm soát cân nặng.
Tuy nhiên, "không nên quy mọi triệu chứng ở tuổi 40–50 cho tiền mãn kinh", bác sĩ nói. Thiếu máu, bệnh tuyến giáp, trầm cảm, rối loạn giấc ngủ, rối loạn nhịp tim và nhiều bệnh khác có thể biểu hiện tương tự.
Ở phụ nữ từ 45 tuổi có thay đổi chu kỳ điển hình kèm bốc hỏa hoặc đổ mồ hôi đêm, bác sĩ thường có thể chẩn đoán dựa vào bệnh sử. Nếu rối loạn kinh xuất hiện trước 45 tuổi, đặc biệt trước 40 tuổi, cần đi khám để đánh giá mãn kinh sớm hoặc suy buồng trứng sớm và loại trừ nguyên nhân khác.
Cần đi khám sớm, nếu kinh quá nhiều, kéo dài hoặc gây thiếu máu; Ra máu giữa kỳ hoặc sau quan hệ; Ra máu bất thường kéo dài dù đã điều trị; Ra máu sau khi đã đủ 12 tháng không có kinh. Không nên tự mua thuốc "điều hòa kinh nguyệt" để trì hoãn việc khám.
Tiền mãn kinh vẫn có thể mang thai
Phóng noãn có thể xảy ra không đều ngay cả khi đã bỏ kinh vài tháng. Nếu chưa muốn mang thai, phụ nữ vẫn cần sử dụng biện pháp tránh thai phù hợp. Cần nhớ rằng liệu pháp hormone điều trị triệu chứng mãn kinh không phải là thuốc tránh thai.
Với phụ nữ khỏe mạnh, thường dưới 60 tuổi hoặc trong vòng 10 năm kể từ mãn kinh, có triệu chứng ảnh hưởng rõ chất lượng sống và không có chống chỉ định, liệu pháp hormon có thể mang lại lợi ích vượt trội.
Điều trị có thể giúp giảm bốc hỏa, đổ mồ hôi đêm, cải thiện giấc ngủ và phòng mất xương trong thời gian sử dụng. Tuy nhiên, thuốc phải được lựa chọn theo tuổi, tình trạng tử cung, nguy cơ huyết khối, tim mạch, ung thư và bệnh gan của từng người.
Không có một đơn thuốc hormon phù hợp cho tất cả phụ nữ. Không tự dùng hormone nếu có yếu tố nguy cơ quan trọng
Không có chế độ ăn nào giúp "trẻ hóa" cơ thể
Để cơ thể khỏe mạnh, bạn nên ưu tiên nhiều rau, trái cây nguyên quả và ngũ cốc nguyên hạt, cá, trứng, đậu phụ, sữa và thịt nạc. Các loại đậu, hạt và dầu thực vật không bão hòa. Hạn chế thịt chế biến, nước ngọt, đồ ăn nhanh và thực phẩm siêu chế biến. Hạn chế rượu vì có thể làm nặng bốc hỏa, mất ngủ và tăng nguy cơ ung thư vú.
Để hạn chế mất cơ, nên bảo đảm khoảng 1–1,2 g protein/kg cân nặng/ngày ở người khỏe mạnh và phân bố qua các bữa. Người có bệnh thận hoặc bệnh gan cần được cá thể hóa.
Nhu cầu canxi tổng cộng thường khoảng 1.000 mg/ngày trước 51 tuổi và 1.200 mg/ngày từ 51 tuổi, ưu tiên từ thực phẩm. Không phải phụ nữ nào cũng cần uống viên canxi hoặc vitamin D. Việc bổ sung nên dựa trên khẩu phần, nguy cơ loãng xương và kết quả đánh giá của bác sĩ.
Xem tiền mãn kinh là thời điểm kiểm tra sức khỏe toàn diện
Phụ nữ nên được đánh giá huyết áp, cân nặng và vòng eo, đường huyết hoặc HbA1c, mỡ máu theo tuổi và nguy cơ. Nguy cơ loãng xương; đo mật độ xương khi có chỉ định, sàng lọc ung thư vú, cổ tử cung và đại trực tràng đúng lịch. Kiểm tra sức khỏe tâm thần, giấc ngủ và sức khỏe tình dục, nhu cầu tránh thai và kế hoạch sinh sản.
Tiền mãn kinh không phải là giai đoạn phụ nữ buộc phải âm thầm chịu đựng. Điều quan trọng không phải là cố "cân bằng hormone" bằng mọi giá, mà là nhận diện đúng vấn đề, lựa chọn điều trị an toàn và chủ động bảo vệ sức khỏe cho những năm tiếp theo.
Nên gồm 150–300 phút vận động mức vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh hoặc đạp xe. Tập sức mạnh ít nhất 2–3 buổi/tuần. Bổ sung thêm bài tập thăng bằng và vận động chịu tải để bảo vệ xương. Hạn chế ngồi kéo dài; đứng dậy và đi lại sau mỗi 30–60 phút.
Tập luyện giúp cải thiện huyết áp, đường huyết, mỡ bụng, sức cơ, xương, giấc ngủ và tâm trạng. Tuy nhiên, nếu bốc hỏa vừa–nặng, không nên chỉ cố chịu đựng và chờ tập luyện "tự chữa khỏi".
