Sağlık Bakanlığı’nın ekim ayında TBMM gündemine taşınması öngörülen tütünle mücadele düzenlemesi üzerinde çalıştığı belirtiliyor. Hazırlık kapsamında ince olarak bilinen “slim” sigaraların piyasadan kaldırılması, tütün ürünlerinin satışında kimlik doğrulamasının güçlendirilmesi ve sigara içilebilen açık alanların daraltılması seçenekleri değerlendiriliyor.
Taslakta öne çıkan başlıklardan biri de doğum yılına bağlı satış yasağı.
Buna göre 2015 sonrası doğanlara tütün ürünü satışının, bu kişiler yetişkin olduktan sonra da yasak olması gündemde. Ancak düzenlemenin yalnızca satışı mı, yoksa bu kişilerin tütün ürünü kullanmasını da mı kapsadığı henüz açıklığa kavuşmuş değil. Bu ayrım, hem yasağın uygulanması hem de hukuki sonuçları bakımından önem taşıyor.
Lokantaların açık alanlarında sigara kullanımının sona erdirilmesi; park, bahçe ve kamu binalarının bahçelerinde ise özel sigara alanları oluşturulması da tartışılan düzenlemeler arasında. Tütün ürünlerinin üretim ve satışının 2040’tan itibaren tümüyle sonlandırılması hedefi de dile getiriliyor.
BİRLEŞİK KRALLIK’TA KRALİYET ONAYI ALDI
AKP’li milletvekillerinin Türkiye’de tartışılan tütün düzenlemesi için örnek gösterdiği Birleşik Krallık’ta, “sigarasız nesil” olarak anılan kuşak temelli satış yasağı yasalaştı. İşçi Parti hükümetinin Parlamento’ya taşıdığı Tobacco and Vapes Act 2026, Avam Kamarası ve Lordlar Kamarası’ndaki sürecini tamamladıktan sonra 29 Nisan 2026’da kraliyet onayı aldı.
Kanun, 1 Ocak 2009 tarihinde veya sonrasında doğanlara tütün ürünü satılmasını yasaklıyor. bills.parliament.uk Düzenlemede doğum yılı sınırı sabit tutuluyor. Bu nedenle söz konusu yasak, kişilerin 18 yaşına ulaşmasıyla sona ermeyecek; 2009 ve sonrasında doğanlar ilerleyen yaşlarında da yasal olarak tütün ürünü satın alamayacak. Kanun, bu kişilerin sigara içmesini veya tütün ürünü bulundurmasını suç haline getirmiyor. Yaptırımın odağında, belirlenen kuşağa tütün ürünü satılması bulunuyor. Böylece mevcut yetişkinlere genel bir yasak getirilmeden tütün satışının yeni kuşaklara aşamalı olarak kapatılması hedefleniyor.
YASA ÇIKTI, UYGULAMA 2027’DE BAŞLAYACAK
Kanun 29 Nisan’da onaylanmasına karşın kuşak temelli satış yasağının 1 Ocak 2027’den itibaren uygulanması öngörülüyor. Dolayısıyla Birleşik Krallık’ta satış yasağı yasalaşmış durumda; ancak Eylül 2026 itibarıyla fiilen başlamış değil. Türkiye’de üzerinde çalışıldığı belirtilen düzenlemede ise doğum yılı sınırı olarak 2015’in tartışıldığı ifade ediliyor.
Türkiye’deki olası yasağın yalnızca satışı mı kapsayacağı, kullanıma ilişkin bir hüküm de içerip içermeyeceği henüz açıklığa kavuşmadı. Birleşik Krallık’taki süreçte önceki tasarıya ait bir oylama da zaman zaman güncel düzenlemeyle karıştırılıyor. Avam Kamarası’ndaki 383 kabul, 67 ret sonucu, 2026’da yasalaşan kanunun nihai oylamasına değil, Rishi Sunak hükümeti döneminde hazırlanan önceki tasarının 16 Nisan 2024’teki ikinci okumasına ait. O tasarı, genel seçim öncesinde Parlamento’nun dağılmasıyla yasalaşamadı. İşçi Parti hükümeti aynı kuşak temelli yaklaşımı yeni bir tasarıyla Parlamento’ya taşıdı; kanunlaşan metin bu ikinci süreçten çıktı.
DÜZENLEMENİN KAPSAMI TARTIŞMA YARATABİLİR
Muhalefet cephesinde, olası düzenlemenin kapsamı ve yaptırımlarının açık biçimde ortaya konulması gerektiği görüşü öne çıkıyor. Doğum yılına bağlı yasağın yalnızca satıcıya mı yaptırım getireceği, yoksa tütün ürünü kullanan kişiyi de mi kapsayacağı temel soru olarak görülüyor. Kullanımın yasaklanması halinde kişisel özgürlüklere müdahalenin ölçülülüğü; satışta kimlik ve kredi kartı doğrulaması öngörülürse kişisel verilerin korunması tartışmaya açılabilir. Üretim ve satış kısıtlamalarında ise işletmelere tanınacak geçiş süresi önem taşıyor. Hukuki değerlendirmenin, teklifin kesin metni ve öngörülen yaptırımlar üzerinden yapılabileceği belirtiliyor.
